Adhyaya 119

Verse 2

ऋषय ऊचुः । यत्वया सूतज प्रोक्तं देवी कात्यायनी च सा । महिषांतकरी जाता कथं सा मे प्रकीर्तय । कीदृग्दानववर्यः स माहिषं रूपमाश्रितः । कस्मात्स सूदितो देव्या तन्मे विस्तरतो वद

诸仙人说道：“噢，苏多之子啊，你曾宣说那女神即是迦底耶耶尼（Kātyāyanī），并成为诛灭摩醯沙（Mahiṣa）者。请为我们讲明她如何成就此事。那位最上魔族为何依附水牛之形？又因何缘故被女神所诛？愿你为我们详尽开示。”

Verse 3

सूत उवाच । अत्र वः कीर्तयिष्यामि देव्या माहात्म्यमुत्तमम् । श्रुतमात्रेऽपि मर्त्यानां येन शत्रुक्षयो भवेत्

苏多说道：“在此我将为你们称述女神至上的功德（Māhātmya）；凡人但闻其名其事，亦能得敌怨消灭。”

Verse 4

हिरण्याक्षसुतः पूर्वं महिषोनाम दानवः । आसीन्महिषरूपेण येन भुक्तं जगत्त्रयम्

往昔有一魔名摩醯沙（Mahiṣa），乃希兰尼亚克沙（Hiraṇyākṣa）之子。他化作水牛之形，横行三界，压迫诸世。

Verse 5

ऋषय ऊचुः । माहिषेण स्वरूपेण किंजातः सूतनंदन । अथवा शापदोषेण सञ्जातः केनचिद्वद

诸仙人说道：“噢，苏多之子啊，他为何生来具水牛之形？抑或因某种诅咒之过而成如此？请为我等宣说。”

Verse 6

सूत उवाच । संजातो हि सुरूपाढ्यः शतपत्रनिभाननः । दीर्घबाहुः पृथुग्रीवः सर्वलक्षणलक्षितः । नाम्ना चित्रसमः प्रोक्तस्तेजोवीर्यसमन्वितः

苏多说道：“他确实生得极其俊美，面容如百瓣莲华；臂长颈阔，具足一切吉祥相。人称其为‘奇特罗萨摩’，并具光辉与勇力。”

Verse 7

सबाल्यात्प्रभृति प्रायो महिषाणां प्रबोधनम् । करोति संपरित्यज्य सर्वमश्वादिवाहनम्

自幼以来，他多半专注于驱策、赶引水牛，彻底舍弃了马等一切其他坐骑。

Verse 9

कदाचिन्महिषारूढः स प्रतस्थे दनोः सुतः । जाह्नवीतीरमासाद्य विनिघ्नञ्जलपक्षिणः

有一次，那位达奴之子骑着水牛出行；抵达阇诃那毗河岸后，便开始击杀那里的水鸟。

Verse 10

विहंगासक्तचित्तेन शून्येन स मुनीश्वरः । दृष्टो न महिषक्षुण्णः खुरैर्वेगवशाद्द्विजः

那位尊贵的牟尼心神空寂，尽为群鸟所系，竟未察觉那位“二次生者”在水牛疾驰之势下，被其蹄爪践踏。

Verse 12

ततः क्षतजदिग्धांगः स दृष्ट्वा दानवं पुरः । अथ दृष्ट्वा प्रणामेन रहितं कोपमाविशत् । ततः प्रोवाच तं क्रुद्धस्तोयमादाय पाणिना । यस्मात्पाप मम क्षुण्णं गात्रं महिषजैः खुरैः

随后，他肢体沾满鲜血，看见那达纳瓦站在面前却未行礼，顿时怒火中烧。手中捧水，愤怒地说道：“罪人啊，既然我的身体被你的水牛蹄践踏……”

Verse 13

समाधेश्च कृतो भंगस्तस्मात्त्वं महिषो भव । यावज्जीवसि दुर्बुद्धे सम्यग्ज्ञानसमन्वितः

“你打断了我的三摩地，因此你要变成一头水牛。只要你还活着，愚昧者啊，你仍将保留清晰的意识。”

Verse 14

अथाऽसौ महिषो जातः कृष्णगात्रधरो महान् । अतिदीर्घविषाणश्च अंजनाद्रिरिवापरः

于是，他变成了一头巨大的水牛，通体漆黑，长着极长的角，宛如另一座安佳纳德里山。

Verse 15

ततः प्रसादयामास तं मुनिं विनयान्वितः । शापातं कुरु मे विप्र बाल्यभावादजानतः

随后，他谦卑地试图安抚那位圣人：“婆罗门啊，请宽恕并减轻对我的诅咒，因为我出于幼稚无知才犯下此错。”

Verse 16

अथ तं स मुनिः प्राह न मे स्याद्वचनं वृथा । तस्माद्यावत्स्थिताः प्राणास्तावदित्थं भविष्यति

圣人对他说：“我的话绝不会落空。因此，只要你的生命气息尚存，这诅咒就会一直持续。”

Verse 17

महिषस्य स्वरूपेण निन्दितस्य सुदुर्मते । एवं स तं परित्यज्य गंगातीरं मुनीश्वरः । जगामाऽन्यत्र सोऽप्याशु गत्वा शुक्रमुवाच ह

于是，那极恶之人因现为水牛（mahiṣa）之形而蒙羞，被弃置在彼处；尊贵的牟尼离开恒河岸，往他处而去。那人也迅速前往，向舒克罗（Śukra）陈述。

Verse 18

अहं दुर्वाससा शप्तः कस्मिंश्चित्कारणांतरे । महिषत्वं समानीतस्तस्मात्त्वं मे गतिर्भव

“我因某种缘故遭杜尔瓦萨（Durvāsas）诅咒，被迫堕为水牛（mahiṣa）之身；因此，请你成为我的归依。”

Verse 19

यथा स्यात्पूर्वजं देहं तिर्यक्त्वं नश्यते यथा । प्रसादात्तव विप्रेंद्र तथा नीतिर्विधीयताम्

“噢，婆罗门中最胜者，愿凭你的恩慈为我制定正当之道，使我得复先前之身，并令此畜生之态消灭。”

Verse 20

शुक्र उवाच । तस्य शापोऽन्यथा कर्तुं नैव शक्यः कथंचन । केनापि संपरित्यज्य देवमेकं महेश्वरम्

舒克罗说：“那诅咒无论如何都不能更改。因此，切莫舍离唯一的神——大自在天（Maheśvara）；唯当归依于祂。”

Verse 21

तस्मादाराधयाऽशु त्वं गत्वा लिंगमनुत्तमम् । हाटकेश्वरजे क्षेत्रे सर्वसिद्धिप्रदायके

“因此，你当速往，在哈塔凯湿伐罗（Hāṭakeśvara）圣域礼拜无上林伽；彼处能赐一切成就（悉地）。”

Verse 22

तत्र सञ्जायते सिद्धिः शीघ्रं दानवसत्तम । अपि पापयुगे प्राप्ते किं पुनः प्रथमे युगे

在那里，成就（悉地）迅速生起，噢，诸达那婆中最殊胜者——即使罪恶之世已至亦然；何况在最初清净之世，更当如何！

Verse 23

एवमुक्तः स शुक्रेण दानवः सत्वरं ययौ । हाटकेश्वरजं क्षेत्रं तपस्तेपे ततः परम्

蒙叔迦罗（Śukra）如是教诲，那达那婆便立刻启程，前往哈塔凯湿伐罗（Hāṭakeśvara）圣域，随后修行苦行（tapas）。

Verse 25

तस्यैवं वर्तमानस्य तपःस्थस्य महात्मनः । जगाम सुमहान्कालः कृच्छ्रे तपसि वर्ततः

当那位大心者如此安住于苦行之中，坚固不移时，在他持续修持艰难苦行之际，极其漫长的岁月悄然流逝。

Verse 26

ततस्तुष्टो महादेवो गत्वा तद्दृष्टिगोचरम् । प्रोवाच परितुष्टोऽस्मि वरं वरय दानव

随后，大天（Mahādeva）心生欢喜，来到他目光所及之处，说道：“我已完全满足。噢，达那婆，选择一个恩赐吧。”

Verse 27

महिष उवाच । अहं दुर्वाससा शप्तो महिषत्वे नियोजितः । तिर्यक्त्वं नाशमायातु तस्मान्मे त्वत्प्रसादतः

牛身者说道：“我被杜尔瓦萨（Durvāsas）诅咒，被迫投于水牛之身。故愿凭您的恩慈，使我这畜生之态得以终止。”

Verse 28

श्रीभगवानुवाच । नान्यथा शक्यते कर्तुं तस्य वाक्यं कथंचन । तस्मात्तव करिष्यामि सुखोपायं शृणुष्व तम्

世尊说道：“他的言语无论如何都不能更改。因此我将赐你一条简易之道——且听我说。”

Verse 29

ये केचिन्मानवा भोगा दैविका ये तथाऽसुराः । ते सर्वे तव गात्रेऽत्र सम्प्रयास्यंति संश्रयम्

“凡人间之乐、天界之乐，以及阿修罗之乐——这一切都将在此汇聚，归依并融入你的身体。”

Verse 31

महिष उवाच । यद्येवं देवदेवेश भोगप्राप्तिर्भवेन्मम । तस्मादवध्यमेवास्तु गात्रमेतन्मम प्रभो

摩醯沙说道：“若果真如此，噢诸天之主，若享乐将归于我，那么，主宰啊，愿我此身真正不可杀、不可伤，成为无可摧灭。”

Verse 32

दशानां देवयोनीनां मनुष्याणां विशेषतः । तिर्यञ्चानां च नागानां पक्षिणां सुरसत्तम

“在十类天生之众中，尤其在人类之中——亦在诸兽之中、在那伽族之中、在飞鸟之中，噢诸神中最胜者——”

Verse 33

श्रीभगवानुवाच । नावध्योऽस्ति धरापृष्ठे कश्चिद्देही च दानव । तस्मादेकं परित्यक्त्वा शेषान्प्रार्थय दैत्यप

世尊说道：“在大地之上，并无任何具身之众真正不可杀，噢达那婆。故当舍去此一所求，再祈请其余诸恩赐，噢代底耶之主。”

Verse 34

ततः स सुचिरं ध्यात्वा प्रोवाच वृषभध्वजम् । स्त्रियमेकां परित्यक्त्वा नान्येभ्यस्तु वधो मम

随后，他久思良久，便对“牛旗者”毗湿婆（湿婆）说道：“除那一位女子之外，愿我的死亡不由他人所致。”

Verse 35

तथात्र मामके तीर्थे यः कश्चिच्छ्रद्धया नरः । करोति स्नानमव्यग्रस्त्वां पश्यति ततः परम्

“同样地，在我这神圣的渡口（tīrtha）中，凡有人以信心、心无散乱而沐浴者，随后便得瞻见你——主宰。”

Verse 36

तस्य स्यात्त्वत्प्रसादेन संसिद्धिः सार्वकामिकी । सर्वोपद्रवनाशश्च तेजोवृद्धिश्च शंकर

“凭你的恩慈，哦商羯罗（湿婆），他将圆满成就一切所愿；诸般灾厄尽皆消灭，内在灵光亦日益增长。”

Verse 37

भोगार्थमिष्यते कायं यतो मर्त्यं सुरासुरैः । समवाप्स्यसि तान्सर्वांस्तस्मात्तव कलेवरम्

“因为连诸天与阿修罗也为享受诸欲而希求凡人的必死之身，你亦将获得那一切享受；因此，至于你的身躯——”

Verse 38

भूतप्रेतपिशाचादि संभवास्तस्य तत्क्षणात् । दोषा नाशं प्रयास्यंति तथा रोगा ज्वरादयः

“从那一刻起，由部多、饿鬼（preta）、毗舍遮（piśāca）等所生的诸般侵扰即刻消除；同样，诸病——热病与其他疾患——亦归于灭尽。”

Verse 39

एवमुक्त्वाऽथ देवेशस्ततश्चादर्शनं गतः । महिषोऽपि निजं स्थानं प्रजगाम ततः परम्

说罢此言，诸天之主便从众目之前隐没不见。摩醯沙随后也回归自己的住处。

Verse 40

स गत्वा दानवान्सर्वान्समाहूय ततः परम् । प्रोवाचामर्षसंयुक्तः सभामध्ये व्यवस्थितः

他前往召集一切达那婆众，继而立于会众中央，怀着怨恨与怒火而发言。

Verse 41

पिता मम पितृव्यश्च ये चान्ये मम पूर्वजाः । दानवा निहता देवैर्वासुदेवपुरोगमैः

“我的父亲、我的叔父，以及我其他一切先祖——那些达那婆，被诸天所诛，而以婆苏提婆为其首。”

Verse 42

तस्मात्तान्नाशयिष्यामि देवानपि महाहवे । अहं त्रैलोक्यराज्यं हि ग्रहीष्यामि ततः परम्

“因此，在大决战中我将毁灭那些诸天；其后，我必夺取三界之王权。”

Verse 43

अथ ते दानवाः प्रोचुर्युक्तमेतदनुत्तमम् । अस्मदीयमिदं राज्यं यच्छक्रः कुरुते दिवि

于是那些达那婆说道：“此言正当，实为无上。释迦罗在天界所享之王权，确实本属我们。”

Verse 44

तस्मादद्यैव गत्वाऽशु हत्वेन्द्रं रणमूर्धनि । दिव्यान्भोगान्प्रभुञ्जानाः स्थास्यामः सुखिनो दिवि

是以，吾等今日速往，于阵前斩杀帝释天，尽享天界妙乐，安居天庭。

Verse 45

एवं ते दानवाः सर्वे कृत्वा मंत्रविनिश्चयम् । मेरुशृंगं ततो जग्मुः सभृत्यबलवाहनः

众丹那婆既定计议，遂率侍从、大军及坐骑，浩浩荡荡奔赴须弥山顶。

Verse 46

अथ शक्रादयो देवा दृष्ट्वा तद्दानवोद्भवम् । अकस्मादेव संप्राप्तं बलं शस्त्रास्त्रसंयुतम् । युद्धार्थं स्वपुरद्वारि निर्ययुस्तदनंतरम्

帝释天与诸天神见丹那婆大军突至，兵甲齐备，遂即出城门，意欲迎战。

Verse 47

आदित्या वसवो रुद्रा नासत्यौ च भिषग्वरौ । विश्वेदेवास्तथा साध्याः सिद्धा विद्याधराश्च ये

十二亚迪特耶、八婆苏、十一鲁特罗、双马童（纳萨特耶，神医之首）、诸毗湿沃提婆、萨迪亚、悉达及众持明仙（皆汇聚备战）。

Verse 48

ततः समभवद्युद्धं देवानां सह दानवैः । मिथः प्रभर्त्स्यमानानां मृत्युं कृत्वा निवर्तनम्

于是，天神与丹那婆之间爆发大战；双方互相攻伐，唯有战死方休，绝无退路。

Verse 49

एवं समभवद्युद्धं यावद्वर्षत्रयं दिवि । रक्तनद्योतिविपुलास्तत्रातीव प्रसुस्रुवुः

于是，天界之战延续了三年；其间洪流奔涌，浩大如血河般倾泻而出。

Verse 50

अन्यस्मिन्दिवसे शक्रं दृष्टैवारावणसंस्थितम् । तं शुक्लेनातपत्रेण ध्रियमाणेन मूर्धनि । देवैः परिवृतं दिव्यशस्त्रपाणिभिरेव च

又一日，他们看见释迦罗（因陀罗）端坐于爱罗婆多之上，头顶白色王伞荫覆，四周诸天持天界神兵环侍。

Verse 51

ततः कोपपरीतात्मा महिषो दानवाधिपः । महावेगं समासाद्य तस्यैवाभिमुखो ययौ

随即，摩醯沙——檀那婆之主——怒火充塞其心，蓄起惊人猛势，径直冲向他。

Verse 52

शृंगाभ्यां च सुतीक्ष्णाभ्यां ततश्चैरावणं गजम् । विव्याध हृदये सोऽथ चक्रे रावं सुदारुणम्

继而他以极其锋利的双角刺入爱罗婆多象的心口；爱罗婆多随即发出最为凄厉可怖的哀号。

Verse 53

ततः पराङ्मुखो भूत्वा पलायनपरायणः । अभिदुद्राव वेगेन पुरी यत्रामरावती

随后他转身背向战场，一心只求逃遁，疾奔向阿摩罗婆底所在之城。

Verse 54

अंकुशोत्थप्रहारैश्च क्षतकुंभोऽपि भूरिशः । महामात्रनिरुद्धोऽपि न स तस्थौ कथंचन

尽管它的两鬓被象钩反复击打而伤痕累累，虽又被众大侍从强行制住，它仍无论如何都无法被迫停立不动。

Verse 55

अथाब्रवीत्सहस्राक्षो महिषं वीक्ष्य गर्वितम् । गर्जमानांस्तथा दैत्यान्क्ष्वेडनास्फोटनादिभिः

这时，千眼者萨哈斯拉克沙（因陀罗）见摩醯沙因傲慢而自满，又见众代提耶以讥笑、拍掌与种种喧嚣咆哮，便开口说道。

Verse 56

मा दैत्य प्रविजानीहि यन्नष्टस्त्रिदशाधिपः । एष नागो रणं हित्वा विवशो याति मे बलात्

“代提耶啊，莫以为天神之主已被毁灭。此象弃离战场，正被我的威力迫使无助而退。”

Verse 57

तस्मात्तिष्ठ मुहूर्तं त्वं यावदास्थाय सद्रथम् । नाशयामि च ते दर्पं निहत्य निशितैः शरैः

“因此，你且停立片刻，待我登上尊贵战车。我将以锋利之箭击杀你，摧毁你的狂傲。”

Verse 58

एतस्मिन्नंतरे प्राप्तो मातलिः शक्रसारथिः । सहस्रैदर्शभिर्युक्तं वाजिनां वातरंहसाम्

就在此时，释迦（因陀罗）的御者摩多梨赶到，带来一乘战车，套着一千匹迅捷如风的骏马。

Verse 59

ते ऽथ मातलिना अश्वाः प्रतोदेन समाहताः । उत्पतंत इवाकाशे सत्वं संप्रदुद्रुवुः

随后，那些骏马被摩多利以鞭击打，便奋力向前奔突，仿佛要腾跃直上苍穹。

Verse 60

अथ चापं समारोप्य सत्वरं पाकशासनः । शरैराशीविषाकारैश्छादयामास दानवम्

接着，帕迦娑舍那（因陀罗）迅疾张弓，以如毒蛇般的箭矢遮覆那达那婆。

Verse 61

ततः स वेगमास्थाय भूयोऽपि क्रोधमूर्छितः । अभिदुद्राव वेगेन स यत्र त्रिदशाधिपः

于是他再度蓄起疾势，被怒意昏眩所吞没，便以巨力猛冲向三十天之主（因陀罗）所在之处。

Verse 62

ततस्तान्सुहयांस्तस्य शृंगाभ्यां वेगमाश्रितः । दारयामास संक्रुद्ध आविध्याविध्य चासकृत्

随后他凭借冲势，怒火炽盛，以双角撕裂那些良马，反复冲撞并将它们掀抛不止。

Verse 63

ततस्ते वाजिनस्त्रस्ताः संजग्मुः क्षतवक्षसः । रक्तप्लावितसर्वांगा मार्गमैरावणस्य च

于是那些骏马惊惧不已，胸前受创，便奔逃而去——通身为血所浸——也沿着爱罗婆多的行道而走。

Verse 64

ततः शक्ररथं दृष्ट्वा विमुखं सुरसत्तमाः । सर्वे प्रदुद्रुवुर्भीतास्तस्य मार्गमुपाश्रिताः

于是，见到释迦罗（因陀罗）之战车转向退去，诸天中最殊胜者皆心生恐惧，尽皆奔走，循着那条道路而去。

Verse 65

ततस्तु दानवाः सर्वे भग्नान्दृष्ट्वा रणे सुरान् । शस्त्रवृष्टिं प्रमुंचंतो गर्जमाना यथा घनाः

然而随后，诸达那婆见诸天在战阵中溃败，便倾泻兵刃如雨，咆哮如雷云翻涌。

Verse 66

एतस्मिन्नंतरे प्राप्ता रजनी तमसावृता । न किंचित्तत्र संयाति कस्यचिद्दृष्टिगोचरे

其间，黑夜降临，幽暗笼罩；在那里，任何事物都不入任何人的视域。

Verse 67

ततस्तु दानवाः सर्वे युद्धान्निर्वृत्य सर्वतः । मेरुशृंगं समाश्रित्य रम्यं वासं प्रचक्रमुः

随后，诸达那婆四面停战，依止于须弥山的一处峰顶，开始营建一处清美的驻营之所。

Verse 68

विजयेन समायुक्तास्तुष्टिं च परमां गताः । कथाश्चक्रुश्च युद्धोत्था युद्धं तस्य यथा भवत्

他们满载胜利，得至无上的欢喜，便彼此谈论战事——那场争斗究竟如何展开。

Verse 69

देवाश्चापि हतोत्साहाः प्रहारैः क्षतविक्षताः । मंत्रं चक्रुर्मिथो भूत्वा बृहस्पतिपुरःसराः

诸天亦然，斗志受挫，身被重击而遍体创伤；他们相聚共议，由布里哈斯帕提为首。

Verse 70

सांप्रतं दानवैः सैन्यमस्माकं विमुखं कृतम् । विध्वस्तं सुनिरुत्साहमक्षमं युद्धकर्मणि

如今，达那婆使我军退却；军势溃散，意气尽失，已无力从事战事。

Verse 72

एवं ते निश्चयं कृत्वा ब्रह्मलोकं ततो गताः । शून्यां शक्रपुरीं कृत्वा सर्वे देवाः सवासवाः

他们既如此定意，诸天与因陀罗一同前往梵天之界，使释迦之城（阿摩罗伐底）空寂无人。

Verse 73

ततः प्रातः समुत्थाय दानवास्ते प्रहर्षिताः । शून्यां शक्रपुरीं दृष्ट्वा विविशुस्तदनंतरम्

随后拂晓时分，那些达那婆欣然起身；见释迦之城空无一人，便立刻闯入其中。

Verse 74

अथ शाक्रे पदे दैत्यं महिषं संनिधाय च । प्रणेमुस्तुष्टिसंयुक्ताश्चक्रुश्चैव महोत्सवम्

于是他们将代底耶摩醯沙安置在释迦的宝座上；众皆称意，俯首礼拜，并举行盛大的庆典。

Verse 76

जगृहुर्यज्ञभागांश्च सर्वेषां त्रिदिवौकसाम् । देवस्थानेषु सर्वेषु देवताऽभिमताश्च ये

他们夺取了三天诸天众生应得的祭祀份额；并在一切神圣殿宇中，也侵占了诸神所喜爱且本应归于神明的供分。

Verse 94

स्थापयित्वा महल्लिगं भक्त्या देवस्य शूलिनः । प्रासादं च ततश्चक्रे कैलासशिखरोपमम्

他以虔敬之心为持三叉戟之主（湿婆）安立一座大林伽，继而建起一座殿宇宫阙，巍然如同凯拉萨之峰。