Skanda Purana — Brahma Khanda, Shloka 66

Devanagari script

इन्द्रादिलोकपालानां स्थानेषु रमते धुवम् । ब्रह्मलोके च रमते विष्णुलोके च शाश्वते

Transliteration

indrādilokapālānāṃ sthāneṣu ramate dhuvam | brahmaloke ca ramate viṣṇuloke ca śāśvate

Translation

他必定安乐于因陀罗等诸护世者之界域；亦安乐于梵天界，并安乐于毗湿奴之永恒世界。

Word by Word

• इन्द्र: Indra
• इन्द्र: Sambandha (Genitive relation/सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: इन्द्र (प्रातिपदिक)
• Form: (समासपूर्वपद), प्रातिपदिकम्

• आदि: and others
• आदि: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: आदि (प्रातिपदिक)
• Form: (समासपूर्वपद), ‘etc.’

• लोकपालानाम्: of the world-guardians
• लोकपालानाम्: Sambandha (Genitive relation/सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: लोक + पाल (प्रातिपदिक-समास)
• Form: षष्ठी-तत्पुरुषः (protector of the world), पुंलिङ्ग, षष्ठी-विभक्तिः (Genitive/6th), बहुवचनम्

• इन्द्रादिलोकपालानाम्: of the guardians (like Indra)
• इन्द्रादिलोकपालानाम्: Sambandha (Genitive relation/सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: इन्द्र + आदि + लोकपाल (प्रातिपदिक-समास)
• Form: समाहारार्थे तत्पुरुषः (world-guardians such as Indra), पुंलिङ्ग, षष्ठी-विभक्तिः, बहुवचनम्

• स्थानेषु: in the abodes/places
• स्थानेषु: Adhikarana (Location/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: स्थान (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, सप्तमी-विभक्तिः (Locative/7th), बहुवचनम्

• रमते: delights/dwells happily
• रमते: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: रम् (धातु)
• Form: लट् (Present), आत्मनेपदम्, प्रथमपुरुषः (3rd person), एकवचनम्

• ध्रुवम्: certainly/indeed
• ध्रुवम्: Kriya-visheshana (Adverbial/क्रियाविशेषण)
• Type: Indeclinable
• Root: ध्रुव (प्रातिपदिक)
• Form: क्रियाविशेषणरूपेण अव्ययीभूतम् (adverbial accusative)

• ब्रह्मलोके: in Brahmaloka
• ब्रह्मलोके: Adhikarana (Location/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: ब्रह्म + लोक (प्रातिपदिक-समास)
• Form: षष्ठी-तत्पुरुषः (world of Brahmā), पुंलिङ्ग, सप्तमी-विभक्तिः (Locative/7th), एकवचनम्

• च: and
• च: Sambandha (Connector/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: समुच्चयार्थक-निपातः

• रमते: delights
• रमते: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: रम् (धातु)
• Form: लट्, आत्मनेपदम्, प्रथमपुरुषः, एकवचनम्

• विष्णुलोके: in Viṣṇuloka
• विष्णुलोके: Adhikarana (Location/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: विष्णु + लोक (प्रातिपदिक-समास)
• Form: षष्ठी-तत्पुरुषः (world of Viṣṇu), पुंलिङ्ग, सप्तमी-विभक्तिः, एकवचनम्

• च: and
• च: Sambandha (Connector/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: समुच्चयार्थक-निपातः

• शाश्वते: in the eternal (realm)
• शाश्वते: Adhikarana (Location/अधिकरण)
• Type: Adjective
• Root: शाश्वत (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, सप्तमी-विभक्तिः (Locative/7th), एकवचनम्; विष्णुलोकं विशेषयति

Speaker

Unknown (contextual narrator/instructor within Brahmottarakhaṇḍa)

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Indra-loka / Brahma-loka / Viṣṇu-loka (loka-phala)

Type: kshetra

Visual Art Cues

Scene: A radiant soul ascends through celestial courts: Indra with vajra and elephants, other lokapālas in their quarters, then Brahmā on lotus, and Viṣṇu on Garuḍa in a timeless realm.

Characters & Entities

• Indra
• Lokapālas
• Brahmā
• Viṣṇu
• Brahmaloka
• Viṣṇuloka

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Rightly observed dharma elevates consciousness and destiny, granting access to progressively higher divine realms.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

No earthly tīrtha is named; the verse describes celestial destinations as the vow’s fruit.

What ritualistic prescription is mentioned?

No new ritual step is added here; it states the results of the vrata.