Adhyaya 171

Verse 1

श्रीमार्कण्डेय उवाच । कथितं ब्राह्मणं द्रष्टुं शूले क्षिप्तं तपोधनैः । नारायणसमीपे तु गताः सर्वे महर्षयः

圣者摩尔甘底耶说道：听闻那位婆罗门被掷上尖桩，诸位以苦行为资粮的大圣贤便一同前往那罗延之前，为要亲见其人。

Verse 2

नारदो देवलो रैभ्यो यमः शातातपोऽङ्गिराः । वसिष्ठो जमदग्निश्च याज्ञवल्क्यो बृहस्पतिः

那罗陀、提婆罗、赖毗耶、阎摩、沙塔塔波、安吉罗；以及婆悉吒、阇摩达格尼、雅若那伐迦、布里哈斯帕提——

Verse 3

कश्यपोऽत्रिर्भरद्वाजो विश्वामित्रोऽरुणिर्मुनिः । वालखिल्यादयोऽन्ये च सर्वेऽप्यृषिगणान्वयाः

迦叶、阿底利、婆罗堕阇、毗湿瓦密多罗与圣仙阿鲁尼在此；又有瓦罗吉利耶等诸圣——实乃一切仙人（ṛṣi）的族系与众会。

Verse 4

ददृशुः शूलमारूढं माण्डव्यमृषिपुंगवाः । प्रोचुर्नारायणं विप्रं किं कुर्मस्तव चेप्सितम्

诸位最胜圣仙见到曼陀婆耶被举于木桩之上，便对婆罗门那罗延说道：“我们当作何事？你所愿者为何？”

Verse 5

सर्वे ते तत्र सांनिध्यान्माण्डव्यस्य महात्मनः । संभ्रान्ता आगता ऊचुः किं मृतः किं नु जीवति

众人来到大心的曼陀婆耶面前，惊惶而至，问道：“他已死乎？抑或仍生？”

Verse 6

अवस्थां तस्य ते दृष्ट्वा विषादमगमन्परम् । असहित्वा तु तद्दुःखं सर्वे ते मनसा द्विजाः

见其境况，众人陷入极深忧恸；不堪那般苦楚，诸位二生圣者心中皆为之震动。

Verse 7

पृच्छयतां यदि मन्येत राजानं भस्मसात्कुरु । तेषां तद्वचनं श्रुत्वा वाक्यं नारायणोऽब्रवीत्

众人追问并劝请道：“若你以为可行，便将国王焚为灰烬。”那罗延听罢其言，遂开口答曰。

Verse 8

मयि जीवति मद्भ्राता ह्यवस्थामीदृशीं गतः । धिग्जीवितं च मे किंतु तपसो विद्यते फलम्

我尚在人世，我的兄长竟堕入如此境地！唉，我此生何堪——然而苦行（tapas）必定会结出其果报。

Verse 9

दृष्ट्वा शूलस्थितं ज्येष्ठं मन्मनो नु विदीर्यते । परं किं तु करिष्यामि येन राष्ट्रं सराजकम्

见长兄被钉在尖桩之上，我的心神几乎碎裂。然而我能做什么，才能处置那国土并连同其君王？

Verse 10

भस्मसाच्च करोम्यद्य भवद्भिः क्षम्यतामिह । एवमुक्त्वा गृहीत्वासौ करस्थमभिमन्त्रयेत्

今日我必将他化为灰烬——愿诸位在此宽恕我。说罢，他取起手中之物，开始以真言加持而作灌注。

Verse 11

क्रोधेन पश्यते यावत्तावद्धुंकारकोऽभवत् । तेन हुङ्कारशब्देन ऋषयो विस्मितास्तदा

他怒目而视之时，口中发出凶烈的“吽”（hum-kāra）；因那“吽迦罗”之声，当时诸仙圣皆为惊异。

Verse 12

माण्डव्यस्य समीपे तु ह्यपृच्छंस्ते द्विजोत्तमाः । निवारयसि किं विप्र शापं नृपजिघांसनम्

然而在摩ṇḍavya近旁，那些最尊贵的两生者问道：“婆罗门啊，你为何阻止那将毁灭国王的诅咒？”

Verse 13

अपापस्य तु येनेह कृतमस्य जिघांसनम् । ऋषीणां वचनं श्रुत्वा कृच्छ्रान्माण्डव्यकोऽब्रवीत्

“究竟是谁在此企图杀害这无罪之人？”听闻诸仙（ṛṣi）之言，曼荼婆耶（Māṇḍavya）忍痛艰难开口。

Verse 14

अभिवन्दामि वो मूर्ध्ना स्वागतं ऋषयः सदा । अर्घ्यसन्मानपूजार्हाः सर्वेऽत्रोपविशन्तु ते

曼荼婆耶说道：“我以首叩礼于诸位。欢迎你们，诸仙（ṛṣi）！你们恒常堪受阿尔伽（arghya）供水、礼敬与供奉。愿诸位都在此就座。”

Verse 15

निविष्टैकाग्रमनसा सर्वान्माण्डव्यकोऽब्रवीत्

端坐其间，心神一境专注，圣者曼荼婆耶对众人开示。

Verse 16

प्राप्तं दुःखं मया घोरं पूर्वजन्मार्जितं फलम् । मा विषादं कुरुध्वं भोः कृतं पापं तु भुज्यते

降临于我的这可怖痛苦，乃前世所积之业果。诸位尊者莫要忧伤——所造之罪，必当受其报应而忍受。

Verse 17

ऋषय ऊचुः । केन कर्मविपाकेन इह जात्यन्तरं व्रजेत् । दानधर्मफलेनैव केन स्वर्गं च गच्छति

诸仙说道：“因何种业报成熟，众生在此转入他生？又凭何种布施与达摩（dharma）之果，得以升至天界？”

Verse 18

माण्डव्य उवाच । अदत्तदाना जायन्ते परभाग्योपजीविनः । न स्नानं न जपो होमो नातिथ्यं न सुरार्चनम्

曼陀毗耶说道：“不行布施者，来世常依他人福分而活；不作圣浴，不诵持咒念（japa），不行火供（homa）；亦不款待宾客，不礼敬诸天（deva）。”

Verse 19

न पर्वणि पितृश्राद्धं न दानं द्विजसत्तमाः । व्रजन्ति नरके घोरे यान्ति ते त्वन्त्यजां गतिम्

噢，最胜的二次生者（dvija）啊：凡在圣时不为祖先行祭食（śrāddha），又不行布施者，必堕入可怖之地狱；他们将趋向贱民、被弃者的境地。

Verse 20

पुनर्दरिद्राः पुनरेव पापाः पापप्रभावान्नरके वसन्ति । तेनैव संसरिणि मर्त्यलोके जीवादिभूते कृमयः पतङ्गाः

他们再度贫困，再度造罪；因罪业之力而住于地狱。又由同一因缘，在这轮回漂泊的凡世中，转生于下劣生命——蠕虫与昆虫之类。

Verse 21

ये स्नानशीला द्विजदेवभक्ता जितेन्द्रिया जीवदयानुशीलाः । ते देवलोकेषु वसन्ति हृष्टा ये धर्मशीला जितमानरोषाः

凡乐行圣浴，敬奉二次生者与诸天（deva），自制诸根，常修对众生的慈悲者——这些安住于法（dharma）、降伏我慢与忿怒的人，欢喜居于诸天界。

Verse 22

विद्याविनीता न परोपतापिनः स्वदारतुष्टाः परदारवर्जिताः । तेषां न लोके भयमस्ति किंचित्स्वभावशुद्धा गतकल्मषा हि ते

凡以学识而自律，不加害于人，安于己配，远离他人妻者——此等之人于世间无所畏惧；因为其性本净，罪垢已除。

Verse 23

ऋषय ऊचुः । पूर्वजन्मनि विप्रेन्द्र किं त्वया दुष्कृतं कृतम् । येन कष्टमिदं प्राप्तं सन्धानं शूलगर्हितम्

诸仙人说道：“婆罗门中最尊者啊，你在前世造了何等恶业，竟招致此等苦难——这令人痛楚的木桩穿刺之刑？”

Verse 24

शूलस्थं त्वां समालक्ष्य ह्यागताः सर्व एव हि । जीवन्तं त्वां प्रपश्याम त्वन्तरन्नवतारयन् । रुजासंतापजं दुःखं सोढ्वापि त्वमवेदनः

见你被钉在木桩之上，我们众人确已前来。我们看见你仍然活着，纵然木桩穿透你身并向下贯入。你虽承受疼痛与灼热的煎迫，却似无所扰动，毫无怨诉。

Verse 25

माण्डव्य उवाच । स्वयमेव कृतं कर्म स्वयमेवोपभुज्यते । सुकृतं दुष्कृतं पूर्वे नान्ये भुञ्जन्ति कर्हिचित्

摩ṇḍavya说道：“自作之业，唯自受报。无论往昔所行是善是恶，其果报从不由他人代受。”

Verse 26

यथा धेनुसहस्रेषु वत्सो विन्दति मातरम् । तथा पूर्वकृतं कर्म कर्तारमुपगच्छति

正如在千头母牛之中，小牛仍能寻得自己的母亲；同样，往昔所造之业，必然归到造业者自身。

Verse 27

न माता न पिता भ्राता न भार्या न सुताः सुहृत् । न कस्य कर्मणां लेपः स्वयमेवोपभुज्यते

非母、非父、非兄弟、非妻、非子，乃至朋友亦然——无人能承当他人的业垢；唯有自己必须受其果报。

Verse 28

श्रूयतां मम वाक्यं च भवद्भिः पृच्छितो ह्यहम् । पूर्वे वयसि भो विप्रा मलस्नानकृतक्षणः

请聆听我的言语，因为你们确已向我发问，噢婆罗门们。往昔年少之时，我正为洁净自身而沐浴之际……

Verse 29

अज्ञानाद्बालभावेन यूका कण्टेऽधिरोपिता । तैलाभ्यक्तशिरोगात्रे मया यूका घृता न हि

因无知与童稚之心，我把一只虱子放在他人的喉间。虽我头与身肢皆涂以油，却并未将那虱子压碎——确实未曾。

Verse 30

कङ्कतीं रोप्य केशेषु सासा कण्टेऽधिरोपिता । तेषु पापं कृतं सद्यः फलमेतन्ममाभवत्

我将梳子插入发间，使之落置于喉处。于彼时所造之罪——其果报如今确已临到我身。

Verse 31

किंचित्कालं क्षपित्वाहं प्राप्स्ये मोक्षं निरामयम् । भवन्तस्त्विह सन्तापं मां कुरुध्वं महर्षयः

稍加忍受片刻之后，我将证得无垢、无病苦的解脱（mokṣa）。然而在此，噢大圣仙们，请勿再令我增添忧苦。

Verse 32

इमामवस्थां भुक्त्वाहं कंचिच्छपे न चोच्चरे । अहनि कतिचिच्छूले क्षपयिष्यामि किल्बिषम्

既已承受此等境况，我将不咒诅任何人，也不吐出粗恶之言。于木桩之上再经数日，我必消磨尽此罪垢。

Verse 33

प्राक्तनं कर्म भुञ्जामि यन्मया संचितं द्विजाः । क्षन्तव्यमस्य राज्ञोऽथ कोपश्चैव विसर्ज्यताम्

诸婆罗门啊，我只是承受我自己往昔所积之业。因此当宽恕国王，并当舍弃嗔怒。

Verse 34

श्रुत्वा तु तस्य तद्वाक्यं माण्डव्यस्य महर्षयः । प्रहर्षमतुलं लब्ध्वा साधु साध्वित्यपूजयन्

诸大圣仙听闻摩ṇḍavya之言，心生无量欢喜，遂礼敬称赞道：“善哉！善哉！”

Verse 35

नारायण उवाच । इदं जलं मन्त्रपूतं कस्मिन्स्थाने क्षिपाम्यहम् । येन राजा भवेद्भस्म सराष्ट्रः सपुरोहितः

那罗延那说道：“此水已由真言净化加持；我当投于何处，令国王连同其国土，乃至王家祭司，都化为灰烬？”

Verse 36

माण्डव्य उवाच । इदं जलं च रक्षस्व कालकूटविषोपमम् । समुद्रे क्षिपयिष्यामि देवकार्यं समुत्थितम्

摩ṇḍavya说道：“当守护此水，其威力如迦罗俱吒毒。我将把它投于大海，因为一项神圣之事已然兴起。”

Verse 37

अथ ते मुनयः सर्वे माण्डव्यं प्रणिपत्य च । आमन्त्रयित्वा हर्षाच्च कश्यपाद्या गृहान्ययुः

于是诸牟尼皆向摩ṇḍavya顶礼；欢喜辞别之后，迦叶波等人返回各自的林居道场。

Verse 38

गच्छमानास्तु ते चोक्ताः पञ्चमेऽहनि तापसाः । आगन्तव्यं भवद्भिश्च मत्सकाशं प्रतिज्ञया

当他们将要离去时，那位苦行者告诫道：“凭你们庄严的誓约，第五日务必回到我这里。”

Verse 39

तथेति ते प्रतिज्ञाय नारदाद्या अदर्शनम् । गतेषु विप्रमुख्येषु शाण्डिली च तपोधना

他们说“如是”，便立下誓言；随后那罗陀等人从视野中隐没。诸位上首婆罗门离去后，唯有以苦行为财的商提梨仍在。

Verse 40

द्वितीयेऽह्नि समायाता न तु बुद्ध्वाथ तं ऋषिम् । भर्तारं शिरसा धार्य रात्रौ पर्यटते स्म सा

第二日她来到，却未能寻见那位圣仙。她顶戴着丈夫，于夜间徘徊寻觅。

Verse 41

न दृष्टः शूलके विप्रो भराक्रान्त्या युधिष्ठिर । स्खलिता तस्य जानुभ्यां शूलस्थस्य पतिव्रता

噢，郁提湿提罗啊，由于重负压身，她未曾察觉那被钉在桩上的婆罗门；守贞的妻子绊到了被固定在桩上的丈夫的膝盖。

Verse 42

सर्वाङ्गेषु व्यथा जाता तस्याः प्रस्खलनान्मुनेः । ईदृशीं वर्तमानां च ह्यवस्थां पूर्वदैविकीम्

因她绊撞圣牟尼，痛楚遍满全身；当时所展开的境况正是如此，乃由往昔业行所塑成的宿命。

Verse 43

पुनः पापफलं किंचिद्धा कष्टं मम वर्तते । व्यथितोऽहं त्वया पापे किमर्थं सूनकर्मणि

“唉！罪业的苦果又一次临到我身。我因你而痛苦，罪人啊——你为何从事屠夫之业？”

Verse 44

स्वैरिणीं त्वां प्रपश्यामि राक्षसी तस्करी नु किम् । एवमुक्त्वा क्षणं मोहात्क्रन्दमानो मुहुर्मुहुः

“我看你像个放荡女子——你是罗刹女（rākṣasī），还是盗贼？”说罢，他一时为迷妄所覆，便一再哭泣。

Verse 45

तपस्विनोऽथ ऋषयः सर्वे संत्रस्तमानसाः । पश्यमाना मुनेः कष्टं पृच्छन्ते ते युधिष्ठिर

于是诸位苦行圣仙，心中惊惧不安；见那位牟尼受苦，便向他发问——噢，尤提希提罗。

Verse 46

पर्यटसे किमर्थं त्वं निशीये वहनं नु किम् । क्षिप्तं तु झोलिकाभारं किंवागमनकारणम् । व्यथामुत्पाद्य ऋषये दुःखाद्दुःखविलासिनि

“你为何在夜里徘徊？你携带的是什么？为何把包裹的重担抛下？你来此有何缘由——在令一位圣仙受苦之后，噢，你这以愁苦叠愁苦为戏者？”

Verse 47

शाण्डिल्युवाच । नासुरीं न च गन्धर्वीं न पिशाचीं न राक्षसीम् । पतिव्रतां तु मां सर्वे जानन्तु तपसि स्थिताम्

商陀梨（Śāṇḍilī）说：“你们都当知：我既非阿修罗女（asurī），亦非乾闼婆女（gandharvī），非毗舍遮女（piśācī），亦非罗刹女（rākṣasī）。愿诸位认我为贞顺的妻子，安住于苦行（tapas）。”

Verse 48

न मे कामो न मे क्रोधो न वैरं न च मत्सरः । अज्ञानाद्दृष्टिमान्द्याच्च स्खलनं क्षन्तुमर्हथ

我心中无欲、无嗔、无怨，亦无嫉妒。若有过失，皆因无明与见识昏钝；愿诸位慈悲宽恕。

Verse 49

वहनं भर्तृसौख्याय दिवा सम्पीड्यते रुजा । अयं भर्ता विजानीथ झोलिकासंस्थितः सदा

我背负此物，只为令夫君安适，纵使白日里我受痛楚所逼。诸位当知：这就是我的丈夫，常安卧于此囊中。

Verse 50

भरणं पानं वस्त्रं च ददाम्येतस्य रोगिणः । ऋषिः शौनकमुख्योऽसौ शाण्डिलीं मां विजानत

我为这病者供给食粮、饮水与衣服。他是一位圣仙（ṛṣi），卓越如首座圣仙商那迦（Śaunaka）；而我名为商陀梨（Śāṇḍilī）。

Verse 51

स्वभर्तृधर्मिणीं कोपं मा कुरुष्वातिथिं कुरु । सतां समीपं सम्प्राप्तां सर्वं मे क्षन्तुमर्हथ

请勿向我发怒；我乃守持夫君之法（dharma）者，愿诸位以宾客之礼相待。既已来到贤圣之前，愿诸位宽恕我一切过失。

Verse 52

ऋषय ऊचुः । परव्यथां न जानीषे व्यचरन्ती यदृच्छया । प्रभातेऽभ्युदिते सूर्ये तव भर्ता मरिष्यति

诸圣仙说道：“你随意游行，却不知他人之苦。待黎明日出之时，你的丈夫将命终。”

Verse 53

आत्मदुःखात्परं दुःखं न जानासि कुलाधमे । तेन वाक्येन घोरेण शाण्डिली विमनाभवत्

“除了你自己的痛苦之外，你竟不知还有更大的痛苦，家族的耻辱啊！”听到这般可怖之言，商陀梨（Śāṇḍilī）心神沮丧。

Verse 54

परं विषादमापन्ना क्षणं ध्यात्वाब्रवीद्वचः । कोपात्संरक्तनयना निरीक्षन्ती मुनींस्तदा

她陷入极深的忧伤，沉思片刻便开口说道。那时她因愤怒而双目赤红，凝视着诸位牟尼圣贤。

Verse 55

सतां गेहे किल प्राप्ता भवतां चापकारिणी । सामेनातिथिपूजायां शिष्टे च गृहमागते

“我确已来到贤善之人的家中，却反而对诸位作了冒犯。你们以温和礼敬接纳我，按待客之法供养我，且为有教养的居士之家；而我却以不义回报了你们。”

Verse 56

भवद्भिरीदृगातिथ्यं कृतं चैव ममैव तु । स्वर्गापवर्गधर्मश्च भवद्भिर्न निरीक्षितम्

“你们对我施以如此盛大的款待；然而在对待我之时，你们却未顾念那通向天界乃至解脱（mokṣa）的正法（dharma）。”

Verse 57

प्राजापत्यामिमां दृष्ट्वा मां यथा प्राकृताः स्त्रियः । भवन्तः स्त्रीबलं मेऽद्य पश्यन्तु दिवि देवताः

“见我处于此种‘般若阇钵底耶’（prājāpatya）之境，你们竟以寻常妇人之眼看我。今日你们当见我女子之力；愿天上的诸神亦同见证。”

Verse 58

मरिष्यति न मे भर्ता ह्यादित्यो नोदयिष्यति । अन्धकारं जगत्सर्वं क्षीयते नाद्य शर्वरी

我的丈夫绝不会死，太阳绝不会升起。愿整个世界充满黑暗，愿今夜永不消逝。

Verse 59

एवमुक्ते तया वाक्ये स्तम्भितेऽर्के तमोमयम् । न च प्रजायते सर्वं निर्वषट्कारसत्क्रियम्

当她这样说时，太阳停滞了，一切陷入黑暗。万物失序——没有vaṣaṭ的呼喊，没有神圣的仪式，也没有正当的祭礼。

Verse 60

स्वाहाकारः स्वधाकारः पञ्चयज्ञविधिर्नहि । स्नानं दानं जपो नास्ति सन्ध्यालोपव्यतिक्रमः । षण्मासं च तदा पार्थ लुप्तपिण्डोदकक्रियम्

没有svāhā的呼唤，没有svadhā的呼唤，也没有五大祭祀的奉行。沐浴、布施和念诵（japa）都不复存在；每日的晨昏祷仪（sandhyā）被违背和遗失。哦，帕尔塔（Pārtha），整整六个月，献给祖先的祭团（piṇḍa）和水供都被中断了。

Verse 171

अध्याय

这一神圣的篇章在此结束。