Mantra 15
Rishi: Vājasaneyin Soma-mantra tradition.
Devata: Indra (primary); Bṛhaspati (as ‘first’ priestly power).
Chandas: Mixed: yajus-style imperatives with triṣṭubh-like cadence in parts.
Samhita Patha (Devanagari)
स प्र॑थ॒मो बृह॒स्पति॑श्चिकि॒त्वाँस्तस्मा॒ इन्द्रा॑य सु॒तमा जु॑होत॒ स्वाहा॑ । तृ॒म्पन्तु॒ होत्रा॒ मध्वो॒ याः स्वि॑ष्टा॒ याः सुप्री॑ता॒: सुहु॑ता॒ यत्स्वाहा ऽया॑ड॒ग्नीत्
Transliteration
sá prathamó bṛ́haspátiś cikitvā́ṃs tásmai índrāya sutám ā́ juhota svā́hā | tṛ́mpantu hótrā mádhvo yā́ḥ svíṣṭā yā́ḥ suprī́tāḥ súhutā yát svā́hā ’yā́ḍ agnī́t
Translation
彼为最初者——婆罗诃斯波提，具明智者；为彼、为因陀罗，献上所榨之（苏摩），娑嚩诃（Svāhā）！愿甘甜之饮的诸供奉之役使得满足——凡善献者、善悦者、善祭者——凡以娑嚩诃所献者。‘阿耶陀（Ayāḍ）！’——阿耆尼陀（Agnīdh）如是宣告。
Padapatha (Word Analysis)
सः । प्रथमः । बृहस्पतिः । चिकित्वान् । तस्मै । इन्द्राय । सुतम् । आ । जुहोत । स्वाहा । तृम्पन्तु । होत्राः । मध्वः । याः । स्विष्टाः । याः । सुप्रीताः । सुहुताः । यत् । स्वाहा । अयाट् । अग्नीत् ।
Word by Word
सःhe
सः:
Kartā
TypePronoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
प्रथमःfirst
प्रथमः:
Kartā
TypeAdjective
Rootप्रथम (प्रातिपदिक)
बृहस्पतिःBṛhaspati
बृहस्पतिः:
Kartā
TypeNoun
Rootबृहस्पति (प्रातिपदिक)
चिकित्वान्knowing, wise
चिकित्वान्:
Kartā
TypeParticiple (Adjective)
Rootचित् (धातु) → चिकित्वस्/चिकित्वान् (कृदन्त-प्रातिपदिक, परिपूर्ण/परिपक्व-ज्ञानार्थ)
तस्मैto him
तस्मै:
Sampradāna
TypePronoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
इन्द्रायto Indra
इन्द्राय:
Sampradāna
TypeNoun
Rootइन्द्र (प्रातिपदिक)
सुतम्pressed (Soma)
सुतम्:
Karma
TypeNoun (PPP used substantively)
Rootसु (धातु) → सुत (कृदन्त-प्रातिपदिक, क्त)
आtowards, unto
आ:
—
TypeIndeclinable
Rootआ (उपसर्ग/अव्यय)
जुहोतlet him offer
जुहोत:
—
TypeVerb
Rootहु (धातु)
स्वाहाsvāhā (offering-call)
स्वाहा:
—
TypeIndeclinable
Rootस्वाहा (निपात/अव्यय)
तृम्पन्तुlet (them) be satisfied
तृम्पन्तु:
—
TypeVerb
Rootतृप्/तृम्प् (धातु)
होत्राःHotṛ-priests
होत्राः:
Kartā
TypeNoun
Rootहोतृ (प्रातिपदिक)
मध्वःof sweetness / of honey (i.e., Soma)
मध्वः:
—
TypeNoun
Rootमधु (प्रातिपदिक)
याःwhich (offerings)
याः:
Kartā
TypePronoun
Rootयद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
स्विष्टाःwell-offered
स्विष्टाः:
Kartā
TypeAdjective (PPP)
Rootसु-इष्ट (कृदन्त-प्रातिपदिक; इष्/यज्-सम्बद्ध ‘इष्ट’)
याःwhich
याः:
Kartā
TypePronoun
Rootयद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
सुप्रीताःwell-pleased, well-satisfied
सुप्रीताः:
Kartā
TypeAdjective (PPP)
Rootसु-प्रि (धातु) → प्रीत (कृदन्त-प्रातिपदिक, क्त) with सु-
सुहुताःwell-offered (into fire)
सुहुताः:
Kartā
TypeAdjective (PPP)
Rootसु-हु (धातु) → हुत (कृदन्त-प्रातिपदिक, क्त) with सु-
यत्that which
यत्:
—
TypePronoun
Rootयद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
स्वाहाsvāhā
स्वाहा:
—
TypeIndeclinable
Rootस्वाहा (निपात/अव्यय)
अयाड्he offered / he performed worship
अयाड्:
—
TypeVerb
Rootयज् (धातु) → अयाट्/अयाड् (वैदिक-लुङ्/आगमयुक्त-रूप; ‘he worshipped/offered’)
अग्नीत्from Agni / than Agni
अग्नीत्:
Apādāna
TypeNoun
Rootअग्नि (प्रातिपदिक)
Entities Mentioned
I
IndraB
BṛhaspatiA
Agni (Agnīdh as function)Ritual Context
Viniyoga (Ritual Application)
Commentary Summary
Philosophical Concepts
Vedic Cosmology
Academic Analysis
Cross References
Yogic Application
Chanting Notes