Shukla Yajur Veda — Adhyaya 24, Mantra 8
Rishi: Yājñavalkya-tradition
Devata: Indra-Agni; Agni-Soma; Agni-Viṣṇu; Mitra-Varuṇa; Mitra
Chandas: Yajus (prose formula)
Samhita Patha (Devanagari)
एता॑ ऐन्द्रा॒ग्ना द्वि॑रू॒पा अ॑ग्नीषो॒मीया॑ वाम॒ना अ॑न॒ड्वाह॑ आग्नावैष्ण॒वा व॒शा मै॑त्रावरु॒ण्योऽन्यत॑एन्यो मै॒त्र्य॒:
Transliteration
etā́ aindrāgnā́ dvirūpā́ agnīṣomīyā́ vāmanā́ anaḍvā́ha āgnāvaiṣṇavā́ vaśā́ maitrāvaruṇyò’nyatá-enyaḥ maítryaḥ
Translation
此等属因陀罗与阿耆尼（Indra–Agni）者，为二形。属阿耆尼与苏摩（Agni–Soma）者，为侏小。挽车之公牛属阿耆尼与毗湿奴（Agni–Viṣṇu）。不育之母牛为密多罗与伐楼那（Mitra–Varuṇa）。而“异形者”则为密多罗（Mitra）。
Padapatha (Word Analysis)
एताः । ऐन्द्रा-अग्नाः । द्वि-रूपाः । अग्नीषोमीयाः । वामनाः । अनड्वाहः । आग्ना-वैष्णवाः । वशाः । मैत्रा-वरुण्यः । अन्यत-एन्यः । मैत्र्यः ।
Word by Word
एताःthese (f.)
एताः:
कर्तृ
TypePronoun/Adjective
Rootएतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
ऐन्द्राःbelonging to Indra
ऐन्द्राः:
कर्तृ
TypeAdjective
Rootइन्द्र (प्रातिपदिक) → ऐन्द्र (तद्धित)
आग्नाःbelonging to Agni
आग्नाः:
कर्तृ
TypeAdjective
Rootअग्नि (प्रातिपदिक) → आग्न (तद्धित)
द्विरूपाःtwo-formed, of two kinds
द्विरूपाः:
कर्तृ
TypeAdjective
Rootद्वि + रूप (प्रातिपदिक) → द्विरूप (बहुव्रीहि/कर्मधारय-समास)
अग्नीषोमीयाःpertaining to Agni and Soma
अग्नीषोमीयाः:
कर्तृ
TypeAdjective
Rootअग्नि + सोम (प्रातिपदिक) → अग्नीषोमीय (तद्धित)
वामनाःdwarf/short (ones)
वामनाः:
कर्तृ
TypeAdjective/Noun
Rootवामन (प्रातिपदिक)
अनड्वाहःbulls, draught-oxen
अनड्वाहः:
कर्तृ
TypeNoun
Rootअनडुह्/अनड्वाह् (प्रातिपदिक)
आग्नावैष्णवाःpertaining to Agni and Viṣṇu
आग्नावैष्णवाः:
कर्तृ
TypeAdjective
Rootअग्नि + विष्णु (प्रातिपदिक) → आग्नावैष्णव (तद्धित/समास)
वशाःcows (vashā-cows)
वशाः:
कर्तृ
TypeNoun
Rootवशा (प्रातिपदिक)
मैत्रावरुण्यः(one) belonging to Mitra and Varuṇa
मैत्रावरुण्यः:
कर्तृ
TypeAdjective
Rootमित्र + वरुण (प्रातिपदिक) → मैत्रावरुण्य (तद्धित)
अन्यतएन्यःone of another kind; different
अन्यतएन्यः:
कर्तृ
TypeAdjective
Rootअन्यत (सर्वनाम-प्रातिपदिक) + एन्य (प्रातिपदिक/तद्धित)
मैत्र्यःfriendly; belonging to Mitra
मैत्र्यः:
कर्तृ
TypeAdjective
Rootमित्र (प्रातिपदिक) → मैत्र्य (तद्धित)
Entities Mentioned
I
Indra-AgniA
Agni-SomaA
Agni-ViṣṇuM
Mitra-VaruṇaM
MitraRitual Context
Viniyoga (Ritual Application)
Commentary Summary
Philosophical Concepts
Vedic Cosmology
Academic Analysis
Cross References
Yogic Application
Chanting Notes