Shukla Yajur Veda — Adhyaya 2, Mantra 11
Rishi: Yājñavalkya (traditional White Yajurveda attribution; specific mantra-r̥ṣi to be confirmed against anukramaṇī data)
Devata: Dyaus Pitṛ, Agni, Savitṛ, Aśvins, Pūṣan (composite ritual invocation)
Chandas: Yajus (prose formula; not metrical in the strict ṛc sense)
Samhita Patha (Devanagari)
उप॑हूतो॒ द्यौष्पि॒तोप॒ मां द्यौ॑ष्पि॒ता ह्व॑यताम॒ग्निराग्नी॑ध्रा॒त्स्वाहा॑ । दे॒वस्य॑ त्वा सवि॒तुः प्र॑स॒वेऽश्विनो॑र्बा॒हुभ्यां॑ पू॒ष्णो हस्ता॑भ्याम् । प्रति॑गृह्णाम्य॒ग्नेष्ट्वा॒स्ये॒न॒ प्राश्ना॑मि
Transliteration
úpahūto dyáuṣpitópá māṃ dyáuṣpitā hvayatām agnír āgnī́dhrāt svā́hā | devásya tvā savitúḥ prasavé’śvinór bāhúbhyāṃ pū́ṣṇo hástābhyām | pratí gṛhṇāmy agnéṣ ṭvā́syéna prā́śnāmi
Translation
我已被召请；愿天父（Dyaus Pitā）呼我至此；愿阿耆尼（Agni）自阿耆尼陀罗座（Āgnīdhra）而来——娑嚩诃（Svāhā）！依神萨维特利（Savitṛ）之策发，我取汝：以阿湿毗那双神（Aśvins）之臂，以普尚（Pūṣan）之手。我受纳汝；以阿耆尼之口，我食汝。
Padapatha (Word Analysis)
उप-हूतः । द्यौः-पिता । उप । माम् । द्यौः-पिता । ह्वयताम् । अग्निः । आ-ग्नीध्रात् । स्वाहा ।
देवस्य । त्वा । सवितुः । प्र-सवे । अश्विनोः । बाहुभ्याम् । पूष्णः । हस्ताभ्याम् ।
प्रति-गृह्णामि । अग्नेः । त्वा । आस्येन । प्र-अश्नामि
Word by Word
उप॑हूतःinvoked, called
उप॑हूतः:
विशेषणम् (कर्तृ-सम्बन्धि)
TypeAdjective
Rootउप-√ह्वा (आह्वान) / उपहूत (कृदन्त-प्रातिपदिक)
द्यौःHeaven (Dyauḥ)
द्यौः:
कर्तृ
TypeNoun
Rootद्यौ (प्रातिपदिक)
पिताfather
पिता:
कर्तृ (द्यौः-सम्बन्धि)
TypeNoun
Rootपितृ (प्रातिपदिक)
उपnear; (as particle)
उप:
(उपसर्ग/निपात)
TypeIndeclinable
Rootउप (निपात)
माम्me
माम्:
कर्म
TypePronoun
Rootअस्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
द्यौःHeaven (Dyauḥ)
द्यौः:
कर्तृ
TypeNoun
Rootद्यौ (प्रातिपदिक)
पिताfather
पिता:
कर्तृ (द्यौः-सम्बन्धि)
TypeNoun
Rootपितृ (प्रातिपदिक)
ह्वयताम्may (he) call/invoke
ह्वयताम्:
क्रिया
TypeVerb
Root√ह्वा (आह्वान)
अग्निःAgni
अग्निः:
कर्तृ
TypeNoun
Rootअग्नि (प्रातिपदिक)
आग्नीध्रात्from the Āgnīdhra (priest/station)
आग्नीध्रात्:
अपादान
TypeNoun
Rootआग्नीध्र (प्रातिपदिक)
स्वाहाsvāhā (oblation-call)
स्वाहा:
(यज्ञ-उद्गारः)
TypeIndeclinable
Rootस्वाहा (निपात/उद्गार)
देवस्यof the god
देवस्य:
सम्बन्ध (षष्ठी)
TypeNoun
Rootदेव (प्रातिपदिक)
त्वाyou
त्वा:
कर्म
TypePronoun
Rootयुष्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
सवितुःof Savitṛ
सवितुः:
सम्बन्ध (षष्ठी)
TypeNoun
Rootसवितृ (प्रातिपदिक)
प्रसवेin/at the impelling (instigation)
प्रसवे:
अधिकारण
TypeNoun
Rootप्रसव (प्रातिपदिक)
अश्विनोःof the two Aśvins
अश्विनोः:
सम्बन्ध (षष्ठी)
TypeNoun
Rootअश्विन् (प्रातिपदिक)
बाहुभ्याम्with (their) two arms
बाहुभ्याम्:
करण
TypeNoun
Rootबाहु (प्रातिपदिक)
पूष्णःof Pūṣan
पूष्णः:
सम्बन्ध (षष्ठी)
TypeNoun
Rootपूषन् (प्रातिपदिक)
हस्ताभ्याम्with (his) two hands
हस्ताभ्याम्:
करण
TypeNoun
Rootहस्त (प्रातिपदिक)
प्रतिगृह्णामिI accept/receive
प्रतिगृह्णामि:
क्रिया
TypeVerb
Rootप्रति-√ग्रह् (ग्रहण)
अग्नेःof Agni
अग्नेः:
सम्बन्ध (षष्ठी)
TypeNoun
Rootअग्नि (प्रातिपदिक)
त्वाyou
त्वा:
कर्म
TypePronoun
Rootयुष्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
अस्येनwith this (instrument/means)
अस्येन:
करण
TypeNoun
Rootअस्य (इदम्-प्रातिपदिक; ‘this’) + -इन् (करणवाचक-प्रत्यय) → अस्यिन्/अस्येन (रूप)
प्राश्नामिI eat/partake
प्राश्नामि:
क्रिया
TypeVerb
Rootप्र-√अश् (भक्षण)
Entities Mentioned
D
Dyaus PitṛA
AgniS
SavitṛA
AśvinsP
PūṣanRitual Context
Viniyoga (Ritual Application)
Commentary Summary
Philosophical Concepts
Vedic Cosmology
Academic Analysis
Cross References
Yogic Application
Chanting Notes