Mantra 20
Rishi: Not specified in the excerpt.
Devata: Agni (as cosmic body and protector).
Chandas: Triṣṭubh-like verse (ṛgvedic-style), employed as yajus citation.
Samhita Patha (Devanagari)
द्यौ॑स्ते पृ॒ष्ठं पृ॑थि॒वी स॒धस्थ॑मा॒त्माऽन्तरि॑क्षᳪ समु॒द्रो योनि॑: । वि॒ख्याय॒ चक्षु॑षा॒ त्वम॒भि ति॑ष्ठ पृतन्य॒तः
Transliteration
dyáus te pṛṣṭháṃ pṛthivī́ sadhástham ātmā́ ’ntárikṣaṃ samudró yóniḥ | vikhyā́ya cákṣuṣā tvám abhí tiṣṭha pṛtanyatáḥ
Translation
天为汝背，大地为汝座；中空为汝之自体，海洋为汝之胎藏。汝以目明察之后，当立而抗击来犯之敌。
Padapatha (Word Analysis)
द्यौः॑ । ते॒ । पृ॒ष्ठम् । पृ॒थि॒वी । स॒धस्थ॑म् । आ॒त्मा । अ॒न्तरि॑क्षम् । स॒मु॒द्रः । योनि॑ः । वि॒ख्याय॑ । चक्षु॑षा । त्वम् । अ॒भि । ति॒ष्ठ॒ । पृ॒त॒न्य॒तः ।
Word by Word
द्यौःheaven, sky
द्यौः:
कर्तृ
TypeNoun
Rootद्यौ (प्रातिपदिक) / दिव् (धातु-आश्रय)
तेof you, your
ते:
सम्बन्ध
TypePronoun
Rootयुष्मद् (सर्वनाम)
पृष्ठम्back, upper surface
पृष्ठम्:
कर्तृ
TypeNoun
Rootपृष्ठ (प्रातिपदिक)
पृथिवीearth
पृथिवी:
कर्तृ
TypeNoun
Rootपृथिवी (प्रातिपदिक)
सधस्थम्common seat/abode, station
सधस्थम्:
कर्तृ
TypeNoun
Rootसधस्थ (प्रातिपदिक)
आत्माself, vital essence
आत्मा:
कर्तृ
TypeNoun
Rootआत्मन् (प्रातिपदिक)
अन्तरिक्षम्mid-space, atmosphere
अन्तरिक्षम्:
कर्तृ
TypeNoun
Rootअन्तरिक्ष (प्रातिपदिक)
समुद्रःocean
समुद्रः:
कर्तृ
TypeNoun
Rootसमुद्र (प्रातिपदिक)
योनिःwomb, source, origin
योनिः:
कर्तृ
TypeNoun
Rootयोनि (प्रातिपदिक)
विख्यायhaving made known, having proclaimed
विख्याय:
क्रियाविशेषण
TypeVerb
Rootवि-ख्या (धातु)
चक्षुषाwith (your) eye, by sight
चक्षुषा:
करण
TypeNoun
Rootचक्षुस् (प्रातिपदिक)
त्वम्you
त्वम्:
कर्तृ
TypePronoun
Rootयुष्मद् (सर्वनाम)
अभिtowards, upon
अभि:
उपपद-सम्बन्ध (क्रियायोग)
TypeIndeclinable
Rootअभि (उपसर्ग/अव्यय)
तिष्ठstand (firm), take your stand
तिष्ठ:
क्रिया
TypeVerb
Rootस्था (धातु)
पृतन्यतःof the battling one(s), of the hostile combatant(s)
पृतन्यतः:
सम्बन्ध
TypeAdjective
Rootपृतन्यत् (प्रातिपदिक; √पृतन्/पृतन्य् ‘to fight’ से वर्तमान कृदन्त)
Entities Mentioned
A
AgniD
Dyauḥ (Heaven)P
Pṛthivī (Earth)A
Antarikṣa (Mid-air)S
Samudra (Ocean)Ritual Context
Viniyoga (Ritual Application)
Commentary Summary
Philosophical Concepts
Vedic Cosmology
Academic Analysis
Cross References
Yogic Application
Chanting Notes