Shukla Yajur Veda — Adhyaya 1, Mantra 21
Rishi: Yājñavalkya-tradition (Śukla-Yajurvedic Adhvaryu lineage; specific ṛṣi attribution not explicit in the provided excerpt)
Devata: Savitṛ (primary), with operative invocation of the Aśvins and Pūṣan
Chandas: Mixed/prose-formulaic yajus (not a fixed ṛgvedic metre; liturgical yajus style)
Samhita Patha (Devanagari)
दे॒वस्य॑ त्वा सवि॒तुः प्र॑स॒वेऽश्विनो॑र्बा॒हुभ्यां॑ पू॒ष्णो हस्ता॑भ्याम् । सं व॑पामि॒ समाप॒ ओष॑धीभि॒: समोष॑धयो॒ रसे॑न । सᳪ रे॒वती॒र्जग॑तीभिः पृच्यन्ता॒ᳪ सं मधु॑मती॒र्मधु॑मतीभिः पृच्यन्ताम्
Transliteration
devásya tvā savitúḥ prásave’śvinór bāhúbhyāṃ pūṣṇó hástābhyām | sáṃ vapāmi sám ā́pa óṣadhībhiḥ sám óṣadhayo rásena | sáṃ revátīr jágatībhiḥ pṛcyantā́ṃ sáṃ mádhumatīr mádhumatībhiḥ pṛcyantām
Translation
凭神萨维特里（Savitar）的推动，以阿湿毗那双神（Aśvins）之臂，以普尚（Pūṣan）之手，我将你撒布并调和：与诸水同和，与诸药草同和；愿诸药草以其汁液相和。愿丰盛者与广大行者相融；愿甘美者与甘美者相融。
Padapatha (Word Analysis)
दे॒वस्य॑ । त्वा । सवि॒तुः । प्र॑स॒वे । अ॒श्विनोः॑ । बा॒हुभ्या॑म् । पू॒ष्णः । हस्ता॑भ्याम् । सं । व॑पामि । सम् । आपः॑ । ओष॑धीभिः । सम् । ओष॑धयः । रसे॑न । सम् । रे॒वतीः॑ । जग॑तीभिः । पृ॒च्य॒न्ताम् । सम् । मधु॑मतीः । मधु॑मतीभिः । पृ॒च्य॒न्ताम्
Word by Word
देवस्यof the god
देवस्य:
सम्बन्ध (genitive relation)
TypeNoun
Rootदेव (प्रातिपदिक)
त्वाyou (as object)
त्वा:
Karma
TypePronoun
Rootयुष्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
सवितुःof Savitṛ
सवितुः:
सम्बन्ध
TypeNoun
Rootसवितृ (प्रातिपदिक)
प्रसवेat/under the impelling (impulse)
प्रसवे:
Adhikaraṇa
TypeNoun
Rootप्रसव (प्रातिपदिक)
अश्विनोःof the two Aśvins
अश्विनोः:
सम्बन्ध
TypeNoun
Rootअश्विन् (प्रातिपदिक)
बाहुभ्याम्with (their) two arms
बाहुभ्याम्:
Karaṇa
TypeNoun
Rootबाहु (प्रातिपदिक)
पूष्णःof Pūṣan
पूष्णः:
सम्बन्ध
TypeNoun
Rootपूषन् (प्रातिपदिक)
हस्ताभ्याम्with (his) two hands
हस्ताभ्याम्:
Karaṇa
TypeNoun
Rootहस्त (प्रातिपदिक)
सम्together, completely
सम्:
—
TypeIndeclinable
Rootसम् (उपसर्ग/अव्यय)
वपामिI strew/sow
वपामि:
Kartā (implicit ‘अहम्’)
TypeVerb
Rootवप् (धातु)
सम्together
सम्:
—
TypeIndeclinable
Rootसम् (अव्यय/उपसर्ग)
आपःwaters
आपः:
Karma (as thing being combined/used)
TypeNoun
Rootअप्/आप् (प्रातिपदिक)
ओषधीभिःwith herbs/plants
ओषधीभिः:
Karaṇa
TypeNoun
Rootओषधि (प्रातिपदिक)
सम्together
सम्:
—
TypeIndeclinable
Rootसम् (अव्यय/उपसर्ग)
ओषधयःherbs
ओषधयः:
Kartā (of implied ‘पृच्यन्ताम्’ sense: ‘let the herbs mix’)
TypeNoun
Rootओषधि (प्रातिपदिक)
रसेनwith sap/juice
रसेन:
Karaṇa
TypeNoun
Rootरस (प्रातिपदिक)
सम्together
सम्:
—
TypeIndeclinable
Rootसम् (अव्यय/उपसर्ग)
रेवतीःrich, abounding (fem. pl.)
रेवतीः:
Kartā (of पृच्यन्ताम्)
TypeAdjective (f.)
Rootरेवती (प्रातिपदिक)
जगतीभिःwith the ‘jagatī’ (moving/earthly) ones; with jagatī-metre (contextual)
जगतीभिः:
Karaṇa
TypeNoun/Adjective (f.)
Rootजगत्/जगती (प्रातिपदिक)
पृच्यन्ताम्let (them) be mixed/combined
पृच्यन्ताम्:
Kartā (रेवतीः)
TypeVerb
Rootप्रच्/पृच् (धातु: ‘to mix, unite’)
सम्together
सम्:
—
TypeIndeclinable
Rootसम् (अव्यय/उपसर्ग)
मधुमतीःhoneyed/sweet (fem. pl.)
मधुमतीः:
Kartā (of पृच्यन्ताम्)
TypeAdjective (f.)
Rootमधुमत् (प्रातिपदिक)
मधुमतीभिःwith honeyed/sweet (ones)
मधुमतीभिः:
Karaṇa
TypeAdjective (f.)
Rootमधुमत् (प्रातिपदिक)
पृच्यन्ताम्let (them) be mixed/combined
पृच्यन्ताम्:
Kartā (मधुमतीः)
TypeVerb
Rootप्रच्/पृच् (धातु)
Entities Mentioned
S
SavitṛA
AśvinsP
PūṣanRitual Context
Viniyoga (Ritual Application)
Commentary Summary
Philosophical Concepts
Vedic Cosmology
Academic Analysis
Cross References
Yogic Application
Chanting Notes