Previous Verse
Next Verse

Shiva Purana — Satarudra Samhita, Shloka 46

Arjuna’s Mantra-Empowerment and the Pāṇḍavas’ Separation (Śiva-rūpa through Mantra)

इन्द्रस्तु सुखदाता वै मुक्तिदाता भवेन्न हि । तस्मात्त्वं सर्वथा श्रेष्ठ कर्तुमर्हसि सत्तपः । नन्दीश्वर उवाच । इदन्तद्वचनं श्रुत्वा क्रोधं चक्रेऽर्जुनस्तदा । प्रत्युवाच विनीतात्मा तदनादृत्य सुव्रतः

indrastu sukhadātā vai muktidātā bhavenna hi | tasmāttvaṃ sarvathā śreṣṭha kartumarhasi sattapaḥ | nandīśvara uvāca | idantadvacanaṃ śrutvā krodhaṃ cakre'rjunastadā | pratyuvāca vinītātmā tadanādṛtya suvrataḥ

“因陀罗确是赐予世间安乐者,却并非赐予解脱者。因此你在各方面都更为卓越;高贵的苦行者啊,你应当修持真正的苦行(导向湿婆)。 ”难提湿伐罗说:阿周那听到这些话,当即生怒;然而他自持守戒,仍答复对方,并不理会那番言辞。

इन्द्रःIndra
इन्द्रः:
Karta (कर्ता/विषयः)
TypeNoun
Rootइन्द्र (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन
तुbut/indeed
तु:
Sambandha (सम्बन्ध/निपात)
TypeIndeclinable
Rootतु (अव्यय)
Formअव्यय; particle (विरोध/विशेष)
सुख-दाताgiver of happiness
सुख-दाता:
Karta (कर्ता/विषयः)
TypeNoun
Rootसुख (प्रातिपदिक) + दाता (दृ/दा धातु से क्तृ/तृच्-प्रत्यय-प्रातिपदिक)
Formतत्पुरुष (सुखस्य दाता); पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन
वैindeed
वै:
Sambandha (सम्बन्ध/निपात)
TypeIndeclinable
Rootवै (अव्यय)
Formअव्यय; particle (निश्चय)
मुक्ति-दाताgiver of liberation
मुक्ति-दाता:
Karta (कर्ता/विषयः)
TypeNoun
Rootमुक्ति (प्रातिपदिक) + दाता (प्रातिपदिक)
Formतत्पुरुष (मुक्तेः दाता); पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन
भवेत्would be
भवेत्:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Rootभू (धातु)
Formविधिलिङ् (Optative), परस्मैपद; प्रथमपुरुष (3rd), एकवचन
not
:
Sambandha (सम्बन्ध/निषेध)
TypeIndeclinable
Rootन (अव्यय)
Formअव्यय; negation
हिindeed/for
हि:
Sambandha (सम्बन्ध/निपात)
TypeIndeclinable
Rootहि (अव्यय)
Formअव्यय; particle (हेतु/निश्चय)
तस्मात्therefore
तस्मात्:
Hetu/Apadana (हेतु/अपादान)
TypeIndeclinable
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formतस्मात् (ablative used adverbially); हेतु-अर्थे ‘therefore’
त्वम्you
त्वम्:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootयुष्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formसर्वनाम; प्रथमा (1st), एकवचन
सर्वथाin every way
सर्वथा:
Sambandha (सम्बन्ध/क्रियाविशेषण)
TypeIndeclinable
Rootसर्वथा (अव्यय)
Formअव्यय; adverb
श्रेष्ठO excellent one
श्रेष्ठ:
Sambodhana (सम्बोधन)
TypeNoun
Rootश्रेष्ठ (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, सम्बोधन (Vocative), एकवचन
कर्तुम्to do
कर्तुम्:
Prayojana (प्रयोजन/उद्देश्य)
TypeVerb
Rootकृ (धातु) + तुमुन्
Formकृदन्त (तुमुनन्त/infinitive)
अर्हसिyou ought/deserve
अर्हसि:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Rootअर्ह् (धातु)
Formलट् (Present), परस्मैपद; मध्यमपुरुष (2nd), एकवचन
सत्-तपःnoble austerity
सत्-तपः:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootसत् (प्रातिपदिक) + तपस् (प्रातिपदिक)
Formकर्मधारय (सत् तपः = उत्तमं तपः); नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2nd), एकवचन
नन्दीश्वरःNandīśvara
नन्दीश्वरः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootनन्दीश्वर (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन
उवाचsaid
उवाच:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Rootवच् (धातु)
Formलिट् (Perfect), परस्मैपद; प्रथमपुरुष (3rd), एकवचन
इदम्this
इदम्:
Karma (कर्म)
TypeAdjective
Rootइदम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formसर्वनाम; नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2nd), एकवचन; विशेषणं ‘वचनम्’
तत्that
तत्:
Karma (कर्म)
TypeAdjective
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formसर्वनाम; नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2nd), एकवचन; विशेषणं ‘वचनम्’
वचनम्statement
वचनम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootवचन (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2nd/कर्म), एकवचन
श्रुत्वाhaving heard
श्रुत्वा:
Purvakala (पूर्वकाल)
TypeVerb
Rootश्रु (धातु) + त्वा
Formक्त्वान्त (gerund); ‘having heard’
क्रोधम्anger
क्रोधम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootक्रोध (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया (2nd/कर्म), एकवचन
चक्रेmade/produced (felt)
चक्रे:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Rootकृ (धातु)
Formलिट् (Perfect), आत्मनेपद; प्रथमपुरुष (3rd), एकवचन
अर्जुनःArjuna
अर्जुनः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootअर्जुन (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन
तदाthen
तदा:
Adhikarana (अधिकरण/काल)
TypeIndeclinable
Rootतदा (अव्यय)
Formअव्यय; adverb (काल)
प्रत्युवाचreplied
प्रत्युवाच:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Rootप्रति+वच् (धातु)
Formलिट् (Perfect), परस्मैपद; प्रथमपुरुष (3rd), एकवचन
विनीत-आत्माone whose self is disciplined
विनीत-आत्मा:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootविनीत (कृदन्त-प्रातिपदिक) + आत्मन् (प्रातिपदिक)
Formबहुव्रीहि (विनीतः आत्मा यस्य सः); पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन; epithet of Arjuna
तत्that
तत्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formसर्वनाम; नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2nd), एकवचन
अनादृत्यdisregarding
अनादृत्य:
Purvakala (पूर्वकाल)
TypeVerb
Rootअन्+आ+दृ (धातु) + ल्यप् (क्त्वा-सम)
Formअव्यय-कृदन्त (ल्यप्/gerund); ‘having disregarded’
सुव्रतःof good vows
सुव्रतः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootसु (उपसर्ग/प्रातिपदिक) + व्रत (प्रातिपदिक)
Formकर्मधारय (सु व्रतः = उत्तमव्रतः); पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन

Nandishvara (narrating the dialogue; the quoted line is addressed to Arjuna by a prior speaker within the story)

Tattva Level: pati

Shiva Form: Pashupatinatha

Role: liberating

I
Indra
A
Arjuna
N
Nandishvara

FAQs

It distinguishes temporary worldly enjoyment (sukha) granted by deities like Indra from moksha, which is ultimately bestowed through Śiva’s grace; thus it directs the seeker toward true tapas aimed at liberation rather than pleasure.

By asserting that liberation is not obtained through mere heavenly boons, it implicitly points to devotion and disciplined practice centered on Śiva—often expressed in Purāṇic worship through the Śiva-liṅga, mantra-japa, and steadfast vows directed to Saguna Śiva as the compassionate bestower of grace.

The verse emphasizes sat-tapas—disciplined austerity—practically aligned with Śaiva observances such as regular Śiva-pūjā, pañcākṣarī japa ("Om Namaḥ Śivāya"), and vow-based practices (vrata) undertaken with the intent of purification and liberation.