Shloka 37

यक्षेश्वरावतारः (Yakṣeśvara-Avatāra) and the Nīlakaṇṭha Paradigm in the Churning of the Ocean

Devanagari script

त्वमेव सर्वशक्तीनां सर्वेषां हि प्रवर्तकः । निवर्तकश्च सर्वेशः परमात्माव्ययोऽद्वयः

Transliteration

tvameva sarvaśaktīnāṃ sarveṣāṃ hi pravartakaḥ | nivartakaśca sarveśaḥ paramātmāvyayo'dvayaḥ

Translation

唯有你是诸力之推动本源，亦是一切之发起者；你又是收摄者。噢，万有之主，你是至上我（Paramātman）——不坏、不二。

Word by Word

• त्वम्: you
• त्वम्: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: युष्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: प्रथमा, एकवचन; सर्वनाम

• एव: alone/indeed
• एव: Sambandha (सम्बन्ध/particle)
• Type: Indeclinable
• Root: एव (अव्यय)
• Form: निपात (emphasis/only)

• सर्व-शक्तीनाम्: of all powers
• सर्व-शक्तीनाम्: Sambandha (सम्बन्ध/possessed)
• Type: Noun
• Root: सर्व (प्रातिपदिक) + शक्ति (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, षष्ठी (6th/genitive), बहुवचन; समासः—सर्वाः शक्तयः (कर्मधारय-समास) + षष्ठी-बहुवचन

• सर्वेषाम्: of all (beings/things)
• सर्वेषाम्: Sambandha (सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: सर्व (प्रातिपदिक)
• Form: पुं/नपुंसक (सामान्य), षष्ठी, बहुवचन; सर्वनामवत्-प्रयोग

• हि: indeed
• हि: Sambandha (सम्बन्ध/particle)
• Type: Indeclinable
• Root: हि (अव्यय)
• Form: निपात (particle; indeed/for)

• प्रवर्तकः: initiator/impeller
• प्रवर्तकः: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: प्र + वृत् (धातु) → प्रवर्तक (कृदन्त-प्रातिपदिक)
• Form: ण्वुल्-प्रत्ययान्त (agent noun), पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन

• निवर्तकः: withdrawer/stopper
• निवर्तकः: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: नि + वृत् (धातु) → निवर्तक (कृदन्त-प्रातिपदिक)
• Form: ण्वुल्-प्रत्ययान्त, पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन

• च: and
• च: Sambandha (सम्बन्ध/connector)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: समुच्चय-अव्यय

• सर्व-ईशः: Lord of all
• सर्व-ईशः: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: सर्व (प्रातिपदिक) + ईश (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; समासः—सर्वेषाम् ईशः (षष्ठी-तत्पुरुष)

• परम-आत्मा: the Supreme Self
• परम-आत्मा: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: परम (प्रातिपदिक) + आत्मन् (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; समासः—परमः आत्मा (कर्मधारय)

• अव्ययः: imperishable
• अव्ययः: Karta (कर्ता)
• Type: Adjective
• Root: अव्यय (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; विशेषणम् (to paramātmā)

• अद्वयः: non-dual
• अद्वयः: Karta (कर्ता)
• Type: Adjective
• Root: अद्वय (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; विशेषणम्

Speaker

A devotee/sage (within Suta Goswami’s narration) offering praise to Lord Shiva

Shaiva Theology

Tattva Level: pati

Shiva Form: Īśāna

Mantra Metadata

Mantra: त्वमेव सर्वशक्तीनां सर्वेषां हि प्रवर्तकः । निवर्तकश्च सर्वेशः परमात्माव्ययोऽद्वयः

Type: stotra

Shakti Dimension

Role: teaching

Characters & Entities

• Shiva

FAQs

What is the spiritual significance of this verse in the Shiva Purana?

It affirms Shiva as Pati—the supreme Lord who both projects and withdraws all energies—pointing the seeker to the imperishable, non-dual Paramatma beyond change.

How does this verse relate to the worship of the Linga or Saguna Shiva?

The Linga is worshiped as the visible symbol of the formless, non-dual Shiva; this verse supports Saguna worship as a doorway to realize Shiva’s Nirguna reality as the source and dissolution of all shaktis.

What ritualistic or meditative practice is suggested here?

Meditate on Shiva as both pravartaka and nivartaka while repeating the Panchakshara “Om Namaḥ Śivāya,” ideally with Tripuṇḍra (bhasma) and Rudraksha to steady devotion and inner withdrawal.