Rig Veda 3.23.3: Mandala 3, Sukta 23, Mantra 3
Sukta 3.23
Rishi: Viśvāmitra Gāthina
Devata: Agni
Chandas: Triṣṭubh (probable; confirm by metrical scan)
Samhita Patha (Devanagari)
दश क्षिपः पूर्व्यं सीमजीजनन्त्सुजातं मातृषु प्रियम् । अग्निं स्तुहि दैववातं देवश्रवो यो जनानामसद्वशी ॥
Transliteration
dáśa kṣípaḥ pū́rvyaṃ sīm ajījanan su-jā́taṃ mātṛ́ṣu priyám | agníṃ stúhi daiva-vā́taṃ deva-śravo yó janā́nām ásad vaśī́ ||
Translation
十道迅疾的燃薪使他诞生——那位古老者，善生者，在诸母中为所爱。德瓦施拉瓦斯啊，当赞颂阿耆尼（Agni），那受神启发者；他端坐为众民之主宰。
Word by Word
दशten
दश:
विशेषण (संख्या-विशेषणम्)
TypeNoun (Numeral)
Rootदशन् (संख्या-प्रातिपदिक)
क्षिपःthe throwers/casters (ten)
क्षिपः:
कर्तृ (अजीजनन् इत्यस्य)
TypeNoun
Rootक्षिप् (धातु) → क्षिप्/क्षेप (प्रातिपदिक) अथवा ‘क्षिप्’ (नाम)
पूर्व्यम्the ancient/primeval (one/thing)
पूर्व्यम्:
कर्म (अजीजनन् इत्यस्य)
TypeAdjective
Rootपूर्व्य (प्रातिपदिक; पूर्व + य)
सीम्him/indeed
सीम्:
निपात (एव/तम्-प्रत्ययार्थे, ‘him/indeed’)
TypeIndeclinable
Rootसीम् (निपात/अव्यय)
अजीजनन्they generated/produced
अजीजनन्:
क्रिया
TypeVerb
Root√जन् (जनने) caus. √जनय् → अजीजनन्
सुजातम्well-born, nobly born
सुजातम्:
कर्म-विशेषणम् (पूर्व्यम्/अग्निम् इत्यस्य)
TypeAdjective
Rootसुजात (प्रातिपदिक; सु + जात)
मातृषुamong the mothers
मातृषु:
अधिकरण (स्थाने/मध्ये)
TypeNoun
Rootमातृ (प्रातिपदिक)
प्रियम्dear, beloved
प्रियम्:
कर्म-विशेषणम् (पूर्व्यम्/अग्निम् इत्यस्य)
TypeAdjective
Rootप्रिय (प्रातिपदिक)
अग्निम्Agni
अग्निम्:
कर्म (स्तुहि इत्यस्य)
TypeNoun
Rootअग्नि (प्रातिपदिक)
स्तुहिpraise!
स्तुहि:
क्रिया
TypeVerb
Root√स्तु (स्तुतौ)
दैववातम्(Agni) of divine inspiration/wind; ‘divine-winded’ (epithet)
दैववातम्:
कर्म-विशेषणम् (अग्निम् इत्यस्य)
TypeAdjective/Epithet
Rootदैववात (प्रातिपदिक; दैव + वात)
देवश्रवःO Devaśravas
देवश्रवः:
सम्बोधन
TypeNoun (Vocative name)
Rootदेवश्रवस् (प्रातिपदिक; देव + श्रवस्)
यःwho
यः:
कर्तृ (असद् इत्यस्य)
TypePronoun (Relative)
Rootयद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
जनानाम्of the peoples
जनानाम्:
सम्बन्ध (षष्ठी)
TypeNoun
Rootजन (प्रातिपदिक)
असत्was / sat
असत्:
क्रिया
TypeVerb
Root√अस् (भुवि/सत्तायाम्)
वशीmasterful, in control
वशी:
कर्तृ-विशेषणम् (यः इत्यस्य)
TypeAdjective
Rootवशिन् (प्रातिपदिक)
Ritual Application
Philosophical Concepts
Vedic Cosmology
Natural Symbolism
Academic Analysis
Cross References
Yogic Application
Chanting Notes
Ask anything about this verse
Answers come straight from the texts, with the shlokas they draw on. Ask in your own words.
Not sure where to start?
A free sign-in with Google or Apple keeps your chat saved across web and the app.
Read Rig Veda in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with word-by-word meanings, Sanskrit recitation where available, and more.