Shloka 33
निकुम्भिला
यज्ञविघ्नः — Vibhishana’s Counsel and Lakshmana’s March to Nikumbhila
Devanagari script
स गत्वादूरमध्वानंसौमित्रिर्मित्रनन्दनः ।राक्षसेन्द्रबलंदूरादपश्यद्व्यूहमाश्रितम् ।।6.85.33।।
Transliteration
sa gatvā dūram adhvānaṃ saumitrir mitra-nandanaḥ |
rākṣasendra-balaṃ dūrād apaśyad vyūham āśritam ||6.85.33||
Translation
行经漫长路途后，娑弥特利——友人之喜——从远处望见罗刹大军依阵列布成战斗队形。
Word by Word
सःhe
सः:
कर्ता (Karta)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन
गत्वाhaving gone
गत्वा:
क्रियाविशेषण (Prior action)
TypeVerb
Root√गम् (धातु)
Formक्त्वा-प्रत्ययान्त अव्यय (gerund); 'having gone'
दूरम्a long distance
दूरम्:
देश/परिमाण (Extent)
TypeNoun
Rootदूर (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2nd), एकवचन; गमन-परिमाण (extent) used adverbially
अध्वानम्the road/journey
अध्वानम्:
कर्म (Karma; object of 'having gone' in sense of traversed)
TypeNoun
Rootअध्वन् (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया (2nd), एकवचन; गमनमार्ग (path/journey)
सौमित्रिःSaumitrī (Lakshmana)
सौमित्रिः:
कर्ता (Karta)
TypeNoun
Rootसौमित्रि (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन
मित्रनन्दनःdelight of friends
मित्रनन्दनः:
कर्ता (Karta; appositive)
TypeNoun
Rootमित्र (प्रातिपदिक) + नन्दन (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुष: 'मित्राणां नन्दनः' (delight of friends); apposition to सौमित्रिः
राक्षसेन्द्रबलम्the demon-king's army
राक्षसेन्द्रबलम्:
कर्म (Karma; object of seeing)
TypeNoun
Rootराक्षसेन्द्र (प्रातिपदिक) + बल (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2nd), एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुष: 'राक्षसेन्द्रस्य बलम्'
दूरात्from afar
दूरात्:
अपादान (Apādāna; from afar)
TypeNoun
Rootदूर (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, पञ्चमी (5th), एकवचन; अपादान (source) used adverbially
अपश्यत्saw
अपश्यत्:
क्रिया (Kriyā)
TypeVerb
Root√पश्/√दृश् (धातु; 'to see')
Formलङ्-लकार (Imperfect/past), प्रथमपुरुष (3rd), एकवचन; परस्मैपद
व्यूहम्battle-array
व्यूहम्:
कर्म (Karma; object/complement)
TypeNoun
Rootव्यूह (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया (2nd), एकवचन; 'battle-array' (as state/formation)
आश्रितम्drawn up/arranged
आश्रितम्:
कर्म (Karma; object-qualifier)
TypeAdjective
Rootआ-√श्रि (धातु)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2nd), एकवचन; क्त-प्रत्ययान्त; विशेषण (of राक्षसेन्द्रबलम्): 'having taken refuge in/arranged in'
Context
Lakshmana, the delight of friends, witnessed from a distance the Rakshasa army arranged in battle-array.
Characters & Entities
L
Lakṣmaṇa (Saumitrī)R
Rākṣasa armyFAQs
Dharma in conflict includes vigilance and discernment—recognizing threats clearly before engaging, avoiding reckless violence.
Lakṣmaṇa advances and sights the enemy forces arranged in a formal battle formation at a distance.
Alertness and composure—he assesses the battlefield with steadiness.