Previous Verse
Next Verse

Ramayana — Yuddha Kanda, Sarga 83, Shloka 14

त्र्यशीतितमः सर्गः (Sarga 83)

Hanumān Reports Sītā’s ‘Slaying’; Rāma Collapses; Lakṣmaṇa’s Counter-Discourse on Dharma and Artha

शुभेवर्त्मनितिष्ठन्तंत्वामार्यविजितेन्द्रियम् ।अनर्थेभ्यो न शक्नोतित्रातुंधर्मोनिरर्थकः ।।6.83.14।।

śubhe vartmani tiṣṭhantaṃ tvām ārya vijitendriyam | anarthebhyo na śaknoti trātuṃ dharmo nirarthakaḥ ||

噢高贵者,你克制诸根、安住吉祥正道;若达摩竟不能护你免于灾厄,那么达摩本身也就成了空名。

शुभेon the auspicious
शुभे:
Adhikaraṇa-viśeṣaṇa (अधिकरण-विशेषण)
TypeAdjective
Rootśubha (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्गम्, सप्तमी-विभक्तिः (Locative/अधिकरण), एकवचनम्; वर्त्मनि इति विशेषणम्
वर्त्मनिpath
वर्त्मनि:
Adhikaraṇa (अधिकरण)
TypeNoun
Rootvartman (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्गम्, सप्तमी-विभक्तिः (Locative/अधिकरण), एकवचनम्
तिष्ठन्तम्standing; abiding
तिष्ठन्तम्:
Karma-viśeṣaṇa (कर्म-विशेषण)
TypeAdjective
Rootsthā (धातु)
Formवर्तमानकृदन्तः (present active participle/शतृ), द्वितीया-विभक्तिः, एकवचनम्; पुंलिङ्गम्; √स्था (to stand)
त्वाम्you
त्वाम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootyusmad (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formद्वितीया-विभक्तिः (Accusative/कर्म), एकवचनम्
आर्यविजितेन्द्रियम्noble, with senses conquered
आर्यविजितेन्द्रियम्:
Karma-viśeṣaṇa (कर्म-विशेषण)
TypeAdjective
Rootārya + vijita + indriya (प्रातिपदिक)
Formतत्पुरुषः; ‘vijita-indriya’ (senses conquered) qualified by ‘ārya’; पुंलिङ्गम्, द्वितीया-विभक्तिः, एकवचनम्; विशेषणम् (qualifies त्वाम्)
अनर्थेभ्यःfrom misfortunes
अनर्थेभ्यः:
Apādāna (अपादान)
TypeNoun
Rootanartha (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्गम्, पञ्चमी-विभक्तिः (Ablative/अपादान), बहुवचनम्
not
:
Pratiṣedha (प्रतिषेध)
TypeIndeclinable
Rootna (अव्यय)
Formनिषेध-अव्ययम् (negation particle)
शक्नोतिis able
शक्नोति:
Kriyā (क्रिया)
TypeVerb
Rootśak (धातु)
Formलट्-लकारः (Present), प्रथमपुरुषः, एकवचनम्; परस्मैपदम्; √शक् (to be able)
त्रातुम्to protect
त्रातुम्:
Prayojana (प्रयोजन/infinitival complement)
TypeVerb
Roottrā (धातु)
Formतुमुन्-प्रत्ययान्त (infinitive), √त्रा (to protect/save)
धर्मःdharma; righteousness
धर्मः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootdharma (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्गम्, प्रथमा-विभक्तिः, एकवचनम्
निरर्थकःuseless
निरर्थकः:
Karta-viśeṣaṇa (कर्ता-विशेषण)
TypeAdjective
Rootnir-artha-ka (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्गम्, प्रथमा-विभक्तिः, एकवचनम्; विशेषणम् (qualifies धर्मः)

"O Noble Rama! If You, who have gained over senses and sticking to a virtuous path are not protected, from this calamity by righteousness, then righteousness is useless."

L
Lakṣmaṇa
R
Rāma
D
Dharma

FAQs

Lakṣmaṇa frames a moral challenge: Dharma must be efficacious in protecting the righteous; the verse dramatizes a crisis that ultimately pushes Rāma back toward purposeful action grounded in dharma and satya.

After Rāma collapses in grief, Lakṣmaṇa argues forcefully to restore his brother’s resolve by questioning the value of dharma if it fails to safeguard the virtuous.

Moral courage in counsel—Lakṣmaṇa speaks boldly and logically, prioritizing Rāma’s return to duty over polite restraint.