Shloka 24

Devanagari script

ततःप्रेक्ष्यहनूमन्तंव्रजन्तंयत्रराघवः ।।।।स होतुकामोदुष्टात्मागतश्चैत्यंनिकुम्भिलाम् ।

Transliteration

tataḥ prekṣya hanūmantaṃ vrajantaṃ yatra rāghavaḥ | sa hotukāmo duṣṭātmā gataś caityaṃ nikumbhilām ||

Translation

随后，他见哈奴曼正往罗伽婆处而去；那心怀邪恶者欲行供献，便前往尼俱毗罗的圣祠。

Word by Word

• ततः: then/thereafter
• ततः: क्रियाविशेषण (Adverbial)
• Type: Indeclinable
• Root: ततः (अव्यय)
• Form: काल/अनन्तर-अव्यय (adverb of sequence)

• प्रेक्ष्य: having seen
• प्रेक्ष्य: क्रियाविशेषण (Kriyāviśeṣaṇa/क्रियाविशेषण)
• Type: Indeclinable
• Root: प्र-√ईक्ष् (धातु) + ल्यप्
• Form: ल्यप्-प्रत्ययान्त अव्यय (Gerund/Absolutive), ‘having seen/observed’

• हनूमन्तम्: Hanuman
• हनूमन्तम्: कर्म (Karma/कर्म)
• Type: Noun
• Root: हनूमत् (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गः, द्वितीया-विभक्तिः (Accusative), एकवचनम्

• व्रजन्तम्: going
• व्रजन्तम्: कर्म-विशेषण (Object qualifier)
• Type: Verb
• Root: √व्रज् (धातु) + शतृ
• Form: शतृ-प्रत्ययान्त वर्तमानकृदन्त (Present active participle), पुंलिङ्गः, द्वितीया, एकवचनम्

• यत्र: where
• यत्र: अधिकरण (Adhikaraṇa/अधिकरण)
• Type: Indeclinable
• Root: यत्र (अव्यय)
• Form: देशवाचक-अव्यय (relative adverb: where)

• राघवः: Raghava (Rama)
• राघवः: अधिकरण-सम्बन्ध/विषय (locative sense implied)
• Type: Noun
• Root: राघव (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गः, प्रथमा-विभक्तिः (Nominative), एकवचनम्

• सः: he
• सः: कर्ता (Karta/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गः, प्रथमा, एकवचनम्; सर्वनाम

• होतुकामः: desiring to perform oblation
• होतुकामः: कर्तृविशेषण (Agent qualifier)
• Type: Adjective
• Root: होतु (infinitive-stem from √हु/√हू?) + काम (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गः, प्रथमा, एकवचनम्; तत्पुरुषः (होतुं कामः = desiring to offer/perform oblation)

• दुष्टात्मा: evil-minded one
• दुष्टात्मा: कर्ता (Karta/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: दुष्ट + आत्मन् (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गः, प्रथमा, एकवचनम्; बहुव्रीहिः (दुष्टः आत्मा यस्य सः)

• गतः: went
• गतः: क्रिया (Kriyā/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: √गम् (धातु) + क्त
• Form: क्त-प्रत्ययान्त भूतकृदन्त (Past participle used finitely), पुंलिङ्गः, प्रथमा, एकवचनम्

• चैत्यम्: shrine/temple
• चैत्यम्: कर्म/गन्तव्य (Destination as Karma)
• Type: Noun
• Root: चैत्य (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्गः, द्वितीया, एकवचनम्

• निकुम्भिलाम्: Nikumbhilā
• निकुम्भिलाम्: कर्म/गन्तव्य (Destination)
• Type: Noun
• Root: निकुम्भिला (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्गः, द्वितीया, एकवचनम्; स्थाननाम

Context

The flame had swollen up with the offering of blood as oblation and risen. It was very bright and wrapped in the flames the fire resembled the sun.

Characters & Entities

• Hanuman
• Rama (Rāghava)
• Indrajit (implied by context as 'duṣṭātmā')
• Nikumbhilā
• Caitya (shrine)

FAQs

What is the core ethical principle (Dharma) in this verse?

The verse contrasts dharmic purpose and adharmic intent: ritual acts gain moral meaning from intention; wicked intent can misuse sacred forms.

What is the narrative situation?

As Hanuman moves to report to Rama, Indrajit shifts to a ritual strategy at Nikumbhilā to gain advantage.

Which character virtue is emphasized?

Alertness and duty in communication (Hanuman), set against calculated, unethical opportunism (Indrajit).