Shloka 71

औषधिपर्वताहरणम् / The Retrieval of the Herb

Bearing Mountain

Devanagari script

तंवानराःप्रेक्ष्यविनेदुरुच्चैस्सतानपिप्रेक्ष्यमुदाननाद ।तेषांसमुध्घुष्टरवंनिशम्यलङ्कालयाभीमतरंविनेदुः ।।6.74.71।।

Transliteration

taṃ vānarāḥ prekṣya vinedur uccais sa tān api prekṣya mudā nanāda |

teṣāṃ samudghuṣṭa-ravaṃ niśamya laṅkālayāḥ bhīmataraṃ vineduḥ ||6.74.71||

Translation

众猴军见到他，欢呼高叫；他见到众猴军，也喜悦长吼。听闻那震天的呼声，楞迦城中居民因恐惧而发出更为骇人的喊叫。

Word by Word

• तम्: him / that one
• तम्: कर्म (object)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गे/नपुंसकलिङ्गे द्वितीया-विभक्तिः एकवचनम् (accusative singular)

• वानराः: the Vanaras
• वानराः: कर्ता (subject)
• Type: Noun
• Root: वानर (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गे प्रथमा-विभक्तिः बहुवचनम् (nominative plural)

• प्रेक्ष्य: having seen
• प्रेक्ष्य: पूर्वकाल (having done; adverbial to main verb)
• Type: Indeclinable
• Root: प्र + ईक्ष् (धातु) → प्रेक्ष्य (क्त्वान्त/ल्यप् अव्यय-कृदन्त)
• Form: ल्यप्/क्त्वा-प्रत्ययान्त अव्ययम् (gerund), क्रियाविशेषणम्

• विनेदुः: they roared / cried out
• विनेदुः: क्रिया (action)
• Type: Verb
• Root: नि + नद् (धातु) → विनेदुः
• Form: लिट्-लकारः (परोक्शभूत/Perfect), प्रथम-पुरुषः बहुवचनम्, परस्मैपदम्

• उच्चैः: loudly / on high
• उच्चैः: क्रियाविशेषण (manner)
• Type: Indeclinable
• Root: उच्चैः (अव्यय)
• Form: अव्ययम्; क्रियाविशेषणम् (adverb)

• सः: he
• सः: कर्ता (subject)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गे प्रथमा-विभक्तिः एकवचनम् (nominative singular)

• तान्: them
• तान्: कर्म (object)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गे द्वितीया-विभक्तिः बहुवचनम् (accusative plural)

• अपि: also / even
• अपि: सम्बन्ध/निपात (particle modifying phrase)
• Type: Indeclinable
• Root: अपि (अव्यय)
• Form: अव्ययम्; निपातः (particle: also/even)

• प्रेक्ष्य: having seen
• प्रेक्ष्य: पूर्वकाल (having done; adverbial to main verb)
• Type: Indeclinable
• Root: प्र + ईक्ष् (धातु) → प्रेक्ष्य (क्त्वान्त/ल्यप् अव्यय-कृदन्त)
• Form: ल्यप्/क्त्वा-प्रत्ययान्त अव्ययम् (gerund), क्रियाविशेषणम्

• मुदा: with joy
• मुदा: करण (instrument/means; adverbial)
• Type: Noun
• Root: मुद्/मुदा (प्रातिपदिक: मुद् f. / मुदा-रूपम्)
• Form: स्त्रीलिङ्गे तृतीया-विभक्तिः एकवचनम् (instrumental singular); क्रियाविशेषणार्थे (with joy)

• ननाद: he roared
• ननाद: क्रिया (action)
• Type: Verb
• Root: नद् (धातु) → ननाद
• Form: लिट्-लकारः (परोक्शभूत/Perfect), प्रथम-पुरुषः एकवचनम्, परस्मैपदम्

• तेषाम्: of them / their
• तेषाम्: सम्बन्ध (possessor/relational)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गे षष्ठी-विभक्तिः बहुवचनम् (genitive plural)

• समुद्घुष्ट-रवम्: the loudly raised roar
• समुद्घुष्ट-रवम्: कर्म (object) (of niśamya)
• Type: Noun
• Root: सम् + उद् + घुष् (धातु) → उद्घुष्ट (कृदन्त, क्त) + रव (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्गे द्वितीया-विभक्तिः एकवचनम् (accusative singular); तत्पुरुष-समासः (कर्मधारय-प्रायः: ‘उद्घुष्टः रवः’)

• निशम्य: having heard / noticing
• निशम्य: पूर्वकाल (having heard/learnt; adverbial)
• Type: Indeclinable
• Root: नि + शम्/शम् (धातु: to perceive/hear) → निशम्य (क्त्वान्त/ल्यप् अव्यय-कृदन्त)
• Form: ल्यप्/क्त्वा-प्रत्ययान्त अव्ययम् (gerund), क्रियाविशेषणम्

• लङ्कालयाः: of Lanka (of those dwelling in Lanka)
• लङ्कालयाः: सम्बन्ध (genitive: of Lanka / in Lanka’s dwellers’ context)
• Type: Noun
• Root: लङ्का + आलय (प्रातिपदिक) = लङ्कालय (समासान्त प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्गे षष्ठी-विभक्तिः एकवचनम् (genitive singular); तत्पुरुष-समासः (लङ्कायाः आलयः = ‘dwelling/place of Lanka’)

• भीमतरम्: more terrible / very dreadful
• भीमतरम्: विशेषण (qualifier of object/sound)
• Type: Adjective
• Root: भीम (प्रातिपदिक) + तरप् (तुलनात्मक-प्रत्यय)
• Form: नपुंसकलिङ्गे द्वितीया-विभक्तिः एकवचनम् (accusative singular); विशेषणम् (qualifying implied ‘रवम्/नादम्’)

• विनेदुः: they roared / cried out
• विनेदुः: क्रिया (action)
• Type: Verb
• Root: नि + नद् (धातु) → विनेदुः
• Form: लिट्-लकारः (परोक्शभूत/Perfect), प्रथम-पुरुषः बहुवचनम्, परस्मैपदम्

Context

Observing him high the Vanaras became joyful, and he also saw them. Hearing their loud noise becoming aware of the Rakshasas of Lanka also roared in terrible fear.

Characters & Entities

• Hanumān
• Vānaras
• Laṅkā

FAQs

What is the core ethical principle (Dharma) in this verse?

Righteous action renews collective courage: Dharma strengthens the good with hope, while wrongdoing breeds fear when confronted by steadfast virtue.

What is the narrative situation?

Hanumān returns with the mountain; the Vānara army celebrates, and the sounds alarm the people of Laṅkā.

Which character virtue is emphasized?

Inspiring leadership—Hanumān’s presence itself becomes a source of confidence for allies and dread for aggressors.