Shloka 63

Devanagari script

सातस्यरौद्रासमुपेत्यदेहंरौद्रस्यदेवाध्वरविप्रशत्रोः ।बिभेदवक्षःक्षतजं च भूरिसुस्रावधात्वम्भइवाद्रिराजः ।।।।

Transliteration

sā tasya raudrāsam upetya dehaṃ raudrasya devādhvaravipraśatroḥ |

bibheda vakṣaḥ kṣatajaṃ ca bhūri susrāva dhātvambha ivādrirājaḥ ||

Translation

梨沙婆逼近那狂暴之敌的身躯——诸天、祭祀与婆罗门之仇——裂开其胸膛；鲜血汩汩奔涌，如同山王之中流出含矿之水。

Word by Word

• सा: she/that (weapon)
• सा: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग; प्रथमा; एकवचन (गदा/शक्ति इत्यादि स्त्रीलिङ्ग-पूर्वपदं सूचयति)

• तस्य: of him
• तस्य: Sambandha (सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग; षष्ठी; एकवचन

• रौद्रात्: from/with fury
• रौद्रात्: Hetu (हेतु/cause)
• Type: Noun
• Root: रौद्र (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग; पञ्चमी (5th/Ablative); एकवचन; हेत्वर्थे (from/owing to fury)

• समुपेत्य: having reached/approached
• समुपेत्य: Purvakala-kriya (पूर्वकालक्रिया)
• Type: Indeclinable
• Root: सम् + उप + इ (धातु)
• Form: क्त्वान्त-अव्यय; ‘having approached’

• देहम्: body
• देहम्: Karma (कर्म/object of समुपेत्य)
• Type: Noun
• Root: देह (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग; द्वितीया; एकवचन

• रौद्रस्य: of the fierce one
• रौद्रस्य: Sambandha (सम्बन्ध)
• Type: Adjective
• Root: रौद्र (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग; षष्ठी; एकवचन

• देवाध्वरविप्रशत्रोः: of the enemy of gods, sacrifices, and brahmins
• देवाध्वरविप्रशत्रोः: Sambandha (सम्बन्ध/possessor)
• Type: Noun
• Root: देव-अध्वर-विप्र + शत्रु (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग; षष्ठी; एकवचन; समास: देवानां च अध्वराणां च विप्राणां च शत्रुः (बहु-षष्ठी-तत्पुरुष; ‘enemy of gods, sacrifices, and brahmins’)

• बिभेद: split/pierced
• बिभेद: Kriya (क्रिया)
• Type: Verb
• Root: भिद् (धातु)
• Form: लिट्-लकार; परस्मैपद; प्रथमपुरुष; एकवचन

• वक्षः: chest
• वक्षः: Karma (कर्म/object)
• Type: Noun
• Root: वक्षस् (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग; द्वितीया; एकवचन

• क्षतजम्: blood
• क्षतजम्: Karma (कर्म/object; with वक्षः)
• Type: Noun
• Root: क्षतज (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग; द्वितीया; एकवचन

• च: and
• च: Sambandha (सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: अव्यय; समुच्चय-निपात (conjunction)

• भूरि: profusely
• भूरि: Kriya-visheshana (क्रियाविशेषण)
• Type: Indeclinable
• Root: भूरि (अव्यय/विशेषण)
• Form: अव्यय; परिमाणवाचक (adverb: abundantly)

• सुस्राव: flowed out
• सुस्राव: Kriya (क्रिया)
• Type: Verb
• Root: सु + स्रु (धातु)
• Form: लिट्-लकार; परस्मैपद; प्रथमपुरुष; एकवचन

• धात्वम्भः: mineral-water
• धात्वम्भः: Karta (कर्ता/subject of सुस्राव)
• Type: Noun
• Root: धातु + अम्भस् (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग; प्रथमा; एकवचन; समास: धातूनां अम्भः (षष्ठी-तत्पुरुष)

• इव: like
• इव: Sambandha (सम्बन्ध/comparison)
• Type: Indeclinable
• Root: इव (अव्यय)
• Form: अव्यय; उपमान-निपात (comparative particle)

• अद्रिराजः: the king of mountains (Himalaya)
• अद्रिराजः: Upamana (उपमान/standard of comparison)
• Type: Noun
• Root: अद्रि + राज (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग; प्रथमा; एकवचन; समास: अद्रीणां राजा (षष्ठी-तत्पुरुष)

Context

He (Rshaba) reached the body of the ferocious enemy of gods and brahmins. He split his chest with his mace and the timid Rakshasa shed blood just as Himalaya Mountain discharges water.

Characters & Entities

• Ṛṣabha
• Mahāpārśva (contextually)
• deva
• adhvara (sacrifice)
• vipra (brahmins)

FAQs

What is the core ethical principle (Dharma) in this verse?

Defense of sacred order: the foe is characterized as hostile to gods, sacrifice, and brahmins—signals of adharma—so his defeat is framed as restoring dharmic stability.

What is the narrative situation?

Ṛṣabha presses the attack at close range and wounds the Rākṣasa grievously, causing heavy bleeding.

Which character virtue is emphasized?

Protective righteousness (rakṣaṇa-bhāva): fighting to uphold the sanctity of yajña and the safety of the righteous.