Shloka 142
कुम्भकर्णवधः
The Slaying of Kumbhakarna
Devanagari script
जिह्वयापरिलिह्यन्तंसृक्किणीशोणितेक्षणम् ।मृद्नन्तंवानरानीकंकालान्तकयमोपमम् ।। ।।
Transliteration
jihvayā parilihyantaṃ sṛkkiṇīśoṇitekṣaṇam |
mṛdnantaṃ vānarānīkaṃ kālāntakayamopamam ||
Translation
他双目血红，以舌舔舐唇角，碾碎婆那罗的阵列，宛如劫末之时的阎摩，执掌死亡的终结者。
Word by Word
जिह्वयाwith the tongue
जिह्वया:
करण (Karaṇa/Instrument)
TypeNoun
Rootजिह्वा (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, तृतीया, एकवचन
परिलिह्यन्तम्licking
परिलिह्यन्तम्:
कर्म (Karma/Object)
TypeVerb
Rootपरि+लिह् (धातु)
Formवर्तमान-कृदन्त (शतृ), पुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन
सृक्किणी-शोणितेक्षणम्with blood at the corners (and blood-red gaze)
सृक्किणी-शोणितेक्षणम्:
कर्म (Karma/Object)
TypeAdjective
Rootसृक्किणी+शोणित+ईक्षण (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; समासः सृक्किण्योः शोणितम् (षष्ठी-तत्पुरुष) + ईक्षण (बहुव्रीह्यर्थे विशेषणवत्: whose look/eyes are bloodied)
मृद्नन्तम्crushing
मृद्नन्तम्:
कर्म (Karma/Object)
TypeVerb
Rootमृद् (धातु)
Formवर्तमान-कृदन्त (शतृ), पुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन
वानरानीकम्the Vanara army
वानरानीकम्:
कर्म (Karma/Object; what is crushed)
TypeNoun
Rootवानर+अनीक (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; समासः वानराणाम् अनीकम् (षष्ठी-तत्पुरुष)
कालान्तकयमोपमम्like Yama, the end-time destroyer
कालान्तकयमोपमम्:
कर्म (Karma/Object)
TypeAdjective
Rootकालान्तक+यम+उपम (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; समासः (कालान्तक-यम) इतरेतर-द्वन्द्व + उपम (उपमान-तत्पुरुष: comparable to)
Context
With blood red eyes, licking the corner of his mouth with his tongue, crushing Vanara army, he looked like God of Death at dissolution.
Characters & Entities
K
KumbhakarṇaV
Vānara armyY
YamaFAQs
It illustrates how cruelty and bloodlust dehumanize: dharma rejects delight in destruction and upholds restraint even in battle.
Kumbhakarṇa is depicted in peak ferocity, trampling the vānaras and spreading fear across the battlefield.
The verse emphasizes, by negation, the virtue of compassion and self-restraint—qualities absent in this portrayal of Kumbhakarṇa.