Shloka 44

कुम्भकर्णप्रस्थानम्

Kumbhakarna’s Departure for Battle

Devanagari script

नापराध्यन्तिमेकामंवानरा: वनचारिणः ।जातिरस्मद्विधानांसापुरोद्यानविभूषणम् ।।।।

Transliteration

nāparādhyanti me kāmaṃ vānārā vanacāriṇaḥ |

jātir asmadvidhānāṃ sā purodyānavibhūṣaṇam ||6.65.44||

Translation

那些行走林野的猿族并非出于本意冒犯于我；此等族类，对我辈而言，原是王家园苑的点缀。

Word by Word

• न: not
• न: निषेधसूचक (Negator)
• Type: Indeclinable
• Root: न (अव्यय)
• Form: अव्यय; निषेध (negation particle)

• अपराध्यन्ति: they offend
• अपराध्यन्ति: कर्ता (Karta)
• Type: Verb
• Root: अपराध् (धातु)
• Form: लट् (present), प्रथमपुरुष, बहुवचन; परस्मैपद (they offend/commit fault)

• मे: my
• मे: सम्बन्ध (Genitive)
• Type: Noun
• Root: अस्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: षष्ठी (सम्बन्ध), एकवचन; सर्वनाम (my)

• कामम्: at all
• कामम्: क्रियाविशेषण (Emphasis)
• Type: Indeclinable
• Root: काम (प्रातिपदिक)
• Form: अव्ययीभावप्रयोग/अव्ययवत्; अर्थे 'नितरां/कदाचन' (idiomatic intensifier: 'at all/indeed')

• वानराः: vanaras
• वानराः: कर्ता (Karta)
• Type: Noun
• Root: वानर (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन

• वनचारिणः: forest-roaming
• वनचारिणः: कर्ता (Karta)
• Type: Adjective
• Root: वन (प्रातिपदिक) + चारिन् (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन; विशेषणम्; समासः तत्पुरुषः (वने चरन्ति)

• जातिः: clan; kind
• जातिः: कर्ता (Karta)
• Type: Noun
• Root: जाति (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन

• अस्मद्विधानाम्: of those like us
• अस्मद्विधानाम्: सम्बन्ध (Genitive)
• Type: Noun
• Root: अस्मद् (सर्वनाम) + विधान (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, षष्ठी, बहुवचन; समासः तत्पुरुषः (अस्मद्विधाः = people like us)

• सा: that
• सा: कर्ता (Karta)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; सर्वनाम (refers to jātiḥ)

• पुरोद्यानविभूषणम्: ornament of the city-gardens
• पुरोद्यानविभूषणम्: प्रत्यय/विशेषणार्थक-सम्बन्ध (Predicative complement)
• Type: Noun
• Root: पुर (प्रातिपदिक) + उद्यान (प्रातिपदिक) + विभूषण (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; समासः तत्पुरुषः (पुरस्य उद्यानस्य विभूषणम् = ornament of the city-garden)

Context

"The root cause of besieging Lanka is Rama and Lakshmana. I will kill them in combat."

Characters & Entities

• Kumbhakarṇa
• Vānaras

FAQs

What is the core ethical principle (Dharma) in this verse?

A partial recognition of truth (satya): Kumbhakarṇa admits the vanaras did not personally wrong him. Yet dharma also demands that acknowledged innocence should restrain violence; the verse shows moral inconsistency—truth spoken without ethical follow-through.

What is the narrative situation?

While preparing for battle, Kumbhakarṇa remarks that the vanaras are not his personal enemies.

Which character virtue is emphasized?

Candor about facts (a form of satya), though it is undermined by his continuing commitment to destructive action.