Shloka 2

प्रहस्तनिर्याणम्

Prahasta’s Departure and the Muster of the Rakshasa Host

Devanagari script

सतुध्यात्वामुहूर्तंतुमन्त्रिभिस्संविचार्यच ।ततस्तुरावणःपूर्वदिवसेराक्षसाधिपः ।।।।पुरींपरिययौलङ्कांसर्वगुल्मानवेक्षितुम् ।

Transliteration

sa tu dhyātvā muhūrtaṃ tu mantribhiḥ saṃvicārya ca |

tatas tu rāvaṇaḥ pūrvadivase rākṣasādhipaḥ |

purīṃ pariyayau laṅkāṃ sarva-gulmān avekṣitum ||

Translation

罗波那——罗刹之主——沉思片刻，又与群臣商议，遂于上午出行，巡游楞迦，察看诸处军营与岗哨。

Word by Word

• सः: he
• सः: कर्ता (Karta/Subject)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन

• तु: then/indeed
• तु: निपात (discourse particle)
• Type: Indeclinable
• Root: तु (अव्यय)
• Form: अव्यय; अवधान/विरोध (but/indeed)

• ध्यात्वा: having reflected
• ध्यात्वा: क्रियाविशेषण (पूर्वकाल-क्रिया)
• Type: Verb
• Root: √ध्यै (धातु)
• Form: अव्ययकृदन्त; क्त्वा-प्रत्यय (gerund): ‘having reflected’

• मुहूर्तम्: for a moment
• मुहूर्तम्: क्रियाविशेषण (temporal accusative)
• Type: Noun
• Root: मुहूर्त (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; कालपरिमाण (time-span), used adverbially

• तु: indeed
• तु: निपात
• Type: Indeclinable
• Root: तु (अव्यय)
• Form: अव्यय; निपात

• मन्त्रिभिः: with the ministers
• मन्त्रिभिः: सहकारक/करण (Instrument/association)
• Type: Noun
• Root: मन्त्रिन् (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, तृतीया (3rd/Instrumental), बहुवचन

• संविचार्य: having deliberated
• संविचार्य: क्रियाविशेषण (पूर्वकाल-क्रिया)
• Type: Verb
• Root: सम् + वि + √चर् (धातु)
• Form: अव्ययकृदन्त; क्त्वा-प्रत्यय (gerund): ‘having deliberated’

• च: and
• च: सम्बन्ध/समुच्चय
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: अव्यय; समुच्चय

• ततः: thereafter
• ततः: क्रियाविशेषण (temporal)
• Type: Indeclinable
• Root: ततः (अव्यय)
• Form: अव्यय; अपादान/क्रम (then/thereafter)

• तु: indeed
• तु: निपात
• Type: Indeclinable
• Root: तु (अव्यय)
• Form: अव्यय; निपात

• रावणः: Ravana
• रावणः: कर्ता (Karta/Subject)
• Type: Noun
• Root: रावण (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन

• पूर्वदिवसे: in the forenoon
• पूर्वदिवसे: अधिकरण (Adhikarana/locative time)
• Type: Noun
• Root: पूर्व + दिवस (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, सप्तमी, एकवचन; तत्पुरुष: ‘पूर्वे दिवसे/दिवसस्य पूर्वभागे’ (in the forenoon)

• राक्षसाधिपः: king of Rakshasas
• राक्षसाधिपः: कर्ता (Karta/Subject)
• Type: Noun
• Root: राक्षस + अधिप (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; तत्पुरुष: ‘राक्षसानाम् अधिपः’

• पुरीम्: city
• पुरीम्: कर्म (Karma/Object)
• Type: Noun
• Root: पुरी (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन

• परिययौ: went around
• परिययौ: क्रिया (verb)
• Type: Verb
• Root: परि + √या (धातु)
• Form: लिट्-लकार (Perfect), परस्मैपद, प्रथमपुरुष, एकवचन; ‘went around/inspected by going’

• लङ्काम्: Lanka
• लङ्काम्: कर्म (Karma/Object)
• Type: Noun
• Root: लङ्का (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन

• सर्वगुल्मान्: all outposts
• सर्वगुल्मान्: कर्म (Karma/Object)
• Type: Noun
• Root: सर्व + गुल्म (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया, बहुवचन; कर्मधारय: ‘सर्वे गुल्माः’

• अवेक्षितुम्: to inspect
• अवेक्षितुम्: प्रयोजन (purpose infinitive)
• Type: Verb
• Root: अव + √ईक्ष् (धातु)
• Form: तुमुन्-प्रत्यय (infinitive): ‘to inspect/see’

Context

"Get the great Rakshasa army together with me to the battlefield speedily. By my arrows all the carnivorous birds will be killed and satisfied with the flesh (of Vanaras) today", said Prahastha.

Characters & Entities

• Rāvaṇa
• Laṅkā
• Rākṣasas
• ministers (mantrin)

FAQs

What is the core ethical principle (Dharma) in this verse?

The verse highlights a ruler’s duty (rājadharma): thoughtful reflection, consultation with ministers, and responsible oversight of defenses rather than impulsive action.

What is the narrative situation?

Before major battlefield developments, Rāvaṇa assesses Laṅkā’s readiness by inspecting posts and detachments after consulting his council.

Which character virtue is emphasized?

Administrative prudence and vigilance—strategic governance through deliberation and inspection.