Shloka 44

शरबन्धनम् (The Binding by Arrows) / Indrajit’s Illusory Assault and the Vanaras’ Consolation

Devanagari script

समाश्वास्यतुसुग्रीवंराक्षसेन्द्रोविभीषणः ।।6.46.44।।विद्रुतंवानरानीकंतत्समाश्वासयत्पुनः ।

Transliteration

samāśvāsya tu sugrīvaṃ rākṣasendro vibhīṣaṇaḥ | vidrutaṃ vānarānīkaṃ tat samāśvāsayat punaḥ ||

Translation

毗毗沙那——罗刹之中为王者——先安慰了苏格利婆，又再次安抚那因惊慌而开始溃散的婆那罗大军。

Word by Word

• समाश्वास्य: having reassured
• समाश्वास्य: Purvakala-kriya (पूर्वकाल-क्रिया)
• Type: Verb
• Root: सम्-आ-√श्वस् (धातु)
• Form: क्त्वान्त-अव्यय (gerund), 'having comforted/reassured'

• तु: then/indeed
• तु: Sambandha (सम्बन्ध/particle)
• Type: Indeclinable
• Root: तु (अव्यय)
• Form: अव्यय (particle)

• सुग्रीवम्: Sugriva
• सुग्रीवम्: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: सुग्रीव (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन

• राक्षसेन्द्रः: lord of the Rakshasas
• राक्षसेन्द्रः: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: राक्षस + इन्द्र (प्रातिपदिक); components: राक्षस + इन्द्र
• Form: तत्पुरुष-समास (षष्ठी-तत्पुरुष: 'lord of rākṣasas'); पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन

• विभीषणः: Vibhishana
• विभीषणः: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: विभीषण (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; राक्षसेन्द्रः इति समानाधिकरणम्

• विद्रुतम्: scattered/fled
• विद्रुतम्: Visheshana (विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: वि-√द्रु (धातु)
• Form: कृदन्त (past participle/क्त), नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; वानरानीकम् इति विशेषणम्

• वानरानीकम्: monkey army
• वानरानीकम्: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: वानर + अनीक (प्रातिपदिक); components: वानर + अनीक
• Form: तत्पुरुष-समास (षष्ठी-तत्पुरुष: 'army of monkeys'); नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन

• तत्: that
• तत्: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: सर्वनाम; नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; वानरानीकम् इत्यस्य पुनरुक्त-सूचक (that)

• समाश्वासयत्: reassured
• समाश्वासयत्: Kriya (क्रिया)
• Type: Verb
• Root: सम्-आ-√श्वस् (धातु)
• Form: लङ् (Imperfect/past), प्रथमपुरुष, एकवचन, परस्मैपदम्; णिच् (causative) 'reassured'

• पुनः: again
• पुनः: Kriya-visheshana (क्रिया-विशेषण)
• Type: Indeclinable
• Root: पुनः (अव्यय)
• Form: अव्यय (adverb)

Context

The king of Rakshasas, Vibheeshana having assured Sugriva, knowing the Vanara army he reassured them.

Characters & Entities

• Vibhīṣaṇa
• Sugrīva

FAQs

What is the core ethical principle (Dharma) in this verse?

Dharma in alliance is service to the righteous cause: Vibhīṣaṇa supports the coalition by restoring courage and preventing disorder.

What is the narrative situation?

The Vānara army begins to break formation; Vibhīṣaṇa first steadies Sugrīva and then turns to calm the fleeing troops.

Which character virtue is emphasized?

Reliability and loyalty—Vibhīṣaṇa acts as a stabilizing ally in the hour of crisis.