Ramayana — Yuddha Kanda, Sarga 125, Shloka 13

पुष्पकारोहणम्

Boarding the Puṣpaka; Honoring the Allies and Departure for Ayodhyā

Devanagari script

अब्रवीत्सविमानस्थःपूजयन्सर्वावानरान् ।सुग्रीवं च महावीर्यंकाकुत्स्थसविभीषणम् ।।6.125.13।।

Transliteration

abravīt sa vimānasthaḥ pūjayan sarvavānarān | sugrīvaṃ ca mahāvīryaṃ kākutsthaḥ sa vibhīṣaṇam ||

Translation

端坐天车之上，卡库特斯塔（罗摩）一面礼敬诸婆那罗，一面对大力的须伽利婆与维毗沙那说道。

Word by Word

• अब्रवीत्: said, spoke
• अब्रवीत्: Kriyā (क्रिया)
• Type: Verb
• Root: ब्रू (धातु)
• Form: लङ्-लकार (Imperfect), प्रथमपुरुष, एकवचन; परस्मैपद

• सः: he
• सः: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुल्लिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; सर्वनाम

• विमानस्थः: seated in the aerial car
• विमानस्थः: Karta (कर्ता)
• Type: Adjective
• Root: विमान + स्थ (प्रातिपदिक)
• Form: तत्पुरुष-समास (सप्तमी-तत्पुरुष): 'विमाने स्थः' (situated in the aerial car); पुल्लिङ्ग, प्रथमा, एकवचन

• पूजयन्: honouring
• पूजयन्: Karta (कर्ता)
• Type: Verb
• Root: पूज् (धातु) + शतृ (कृदन्त)
• Form: वर्तमानकाले शतृ-प्रत्ययान्त कृदन्त (present active participle), पुल्लिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; सहक्रिया (while honouring)

• सर्वान्: all
• सर्वान्: Karma (कर्म)
• Type: Adjective
• Root: सर्व (प्रातिपदिक)
• Form: पुल्लिङ्ग, द्वितीया, बहुवचन; विशेषण

• वानरान्: monkeys
• वानरान्: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: वानर (प्रातिपदिक)
• Form: पुल्लिङ्ग, द्वितीया, बहुवचन

• सुग्रीवम्: Sugriva
• सुग्रीवम्: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: सुग्रीव (प्रातिपदिक)
• Form: पुल्लिङ्ग, द्वितीया, एकवचन

• च: and
• च: Samuccaya (समुच्चय)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: अव्यय, समुच्चयबोधक (conjunction)

• महावीर्यम्: of great prowess
• महावीर्यम्: Karma (कर्म)
• Type: Adjective
• Root: महā + वीर्य (प्रातिपदिक)
• Form: कर्मधारय-समास: महत् वीर्यम् यस्य (great in prowess); पुल्लिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; सुग्रीवम् इति विशेषण

• काकुत्स्थः: Kakutstha (Rama)
• काकुत्स्थः: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: काकुत्स्थ (प्रातिपदिक)
• Form: पुल्लिङ्ग, प्रथमा, एकवचन

• सः: he
• सः: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुल्लिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; सर्वनाम (emphatic repetition)

• विभीषणम्: Vibhishana
• विभीषणम्: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: विभीषण (प्रातिपदिक)
• Form: पुल्लिङ्ग, द्वितीया, एकवचन

Context

After duly honouring all the Vanaras, to Vibheeshana and highly courageous Sugriva, Kakuthsa spoke as follows.

Characters & Entities

• Rāma (Kākutstha)
• Sugrīva
• Vibhīṣaṇa
• Vānaras
• Puṣpaka-vimāna

FAQs

What is the core ethical principle (Dharma) in this verse?

Dharma is honoring allies through words and deeds; leadership includes public acknowledgment and courteous address.

What is the narrative situation?

Rāma, now seated in Puṣpaka, addresses Sugrīva and Vibhīṣaṇa after honoring the Vānaras.

Which character virtue is emphasized?

Rāma’s gratitude and diplomatic clarity—he recognizes contributions and speaks directly to key partners.