Ramayana — Yuddha Kanda, Sarga 125, Shloka 1
पुष्पकारोहणम्
Boarding the Puṣpaka; Honoring the Allies and Departure for Ayodhyā
Devanagari script
उपस्थितंतुतंकृत्वापुष्पकंपुष्पभूषितम् ।अविदूरेस्थितोराममित्युवाचविभीषणः ।।6.125.1।।
Transliteration
upasthitaṃ tu taṃ kṛtvā puṣpakaṃ puṣpabhūṣitam | avidūre sthito rāmam ity uvāca vibhīṣaṇaḥ ||
Translation
维毗沙那备妥了以花装饰的普什帕迦，站在不远处，对罗摩说道。
Word by Word
उपस्थितम्present/ready
उपस्थितम्:
कर्म-विशेषण (Object complement/कर्मविशेषण)
TypeAdjective
Rootupa-sthā (धातु) + kta (कृत्)
Formक्त-प्रत्ययान्त कृदन्त, नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2nd case), एकवचन; 'made ready/present' (object-complement)
तुindeed/but
तु:
सम्बन्धसूचक (Discourse particle/निपात)
TypeIndeclinable
Roottu (अव्यय)
Formनिपात (particle), विरोध/अन्वयार्थ (but/indeed)
तम्that (it)
तम्:
कर्म (Object/कर्म)
TypeNoun
Roottad (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; सर्वनाम
कृत्वाhaving made
कृत्वा:
पूर्वकाल (Prior action/पूर्वक्रिया)
TypeIndeclinable
Rootkṛ (धातु) + त्वा (क्त्वा)
Formक्त्वान्त अव्यय (gerund), अव्यय; 'having made/done'
पुष्पकम्Pushpaka
पुष्पकम्:
कर्म (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootpuṣpaka (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन
पुष्पभूषितम्decorated with flowers
पुष्पभूषितम्:
विशेषण (Qualifier/विशेषण)
TypeAdjective
Rootpuṣpa-bhūṣita (प्रातिपदिक; पुष्प + भूषित)
Formक्त-प्रत्ययान्त कृदन्त used adjectivally, नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; तत्पुरुष: 'पुष्पैः भूषितम्' (adorned with flowers)
अविदूरेnearby
अविदूरे:
देशाधिकरण (Place adjunct/देश-अधिकरण)
TypeIndeclinable
Rootavidūra (प्रातिपदिक)
Formसप्तमी-एकवचन रूपेण अव्ययवत् (locative used adverbially); नपुंसक/पुं-प्रातिपदिक; 'nearby'
स्थितःstood
स्थितः:
क्रिया (Predicate/क्रिया)
TypeVerb
Rootsthā (धातु) + kta (कृत्)
Formक्त-प्रत्ययान्त कृदन्त (PPP) used predicatively, पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; 'stood'
रामम्to Rama
रामम्:
सम्प्रदान/उद्देश्य (Addressee/सम्प्रदान)
TypeNoun
Rootrāma (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन
इतिthus
इति:
वाक्य-सम्बन्ध (Quotation marker/इति)
TypeIndeclinable
Rootiti (अव्यय)
Formउद्धरण-निपात (quotative particle)
उवाचsaid
उवाच:
क्रिया (Predicate/क्रिया)
TypeVerb
Rootvac (धातु)
Formलिट् (Perfect/लिट्), प्रथमपुरुष, एकवचन; परस्मैपद
विभीषणःVibhishana
विभीषणः:
कर्ता (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootvibhīṣaṇa (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
Context
Offering to Sri Rama the Pushpak decorated with flowers to sit, Vibheeshana stood at a distance and spoke.
Characters & Entities
P
Puṣpaka-vimānaV
VibhīṣaṇaR
RāmaFAQs
Dharma appears as proper honoring of guests and leaders: service is offered with decorum (flower-adornment) and respectful distance.
Puṣpaka is ceremonially prepared for Rāma’s departure, and Vibhīṣaṇa addresses him.
Vibhīṣaṇa’s humility and reverence—he serves without presumption, maintaining respectful conduct.