Home›Ramayana›Yuddha Kanda›Sarga 102›Shloka 1
←Previous Verse
Next Verse→

Ramayana — Yuddha Kanda, Sarga 102, Shloka 1

लक्ष्मण-प्राणरक्षा:

Lakshmana’s Revival by the Herb-Mountain

Devanagari script

शक्त्याविनिहतंदृष्टवारावणेनबलीयसा ।लक्ष्मणंसमरेशूरंरूधिरौघपरिप्लुतम् ।।।।स दत्त्वातुमुलंयुद्धंरावणस्यदुरात्मनः ।विसृजन्नेवबाणौघान् सुषेणमिदमब्रवीत् ।।।।

Transliteration

śaktyā vinihataṃ dṛṣṭvā rāvaṇena balīyasā | lakṣmaṇaṃ samare śūraṃ rudhiraughapariplutam ||

sa dattvā tumulaṃ yuddhaṃ rāvaṇasya durātmanaḥ | visṛjann eva bāṇaughān suṣeṇam idam abravīt ||

Translation

罗摩见勇士罗什曼那（Lakṣmaṇa）在战场上被极其强大的罗波那之枪击倒，浸没于血流之中；然而罗摩仍与那心性邪恶的罗波那鏖战不息，箭雨连发，并对苏舍那（Suṣeṇa）说道如下之言。

Word by Word
शक्त्याby the spear/javelin
शक्त्या:
करण (करणम् / Instrument)
TypeNoun
Rootशक्ति (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, तृतीया-विभक्ति (करण/Instrumental), एकवचन
विनिहतम्struck down
विनिहतम्:
कर्म (कर्म / Object)
TypeAdjective
Rootनि-हन् (धातु) + वि-उपसर्ग; विनिहत (कृदन्त-प्रातिपदिक)
Formभूतकर्मणि कृदन्त (क्त/क्तवत्-भाव), नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; कर्मणि प्रयोगे ‘struck’
दृष्ट्वाhaving seen
दृष्ट्वा:
क्रियाविशेषण (अव्ययभाव / Adverbial to main verb)
TypeVerb
Rootदृश् (धातु)
Formक्त्वा-प्रत्ययान्त अव्ययकृदन्त (Gerund/Absolutive)
रावणेनby Ravana
रावणेन:
कर्तृ (कर्ता / Agent)
TypeNoun
Rootरावण (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, तृतीया-विभक्ति (कर्तृ/Instrumental in passive sense), एकवचन
बलीयसाby the mightier (one)
बलीयसा:
विशेषण (कर्तृविशेषण / Qualifier of agent)
TypeAdjective
Rootबलिन् (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, तृतीया-विभक्ति, एकवचन; तुलनात्मक-रूप (Comparative) ‘stronger/mightier’
लक्ष्मणम्Lakshmana
लक्ष्मणम्:
कर्म (कर्म / Object of ‘seeing’)
TypeNoun
Rootलक्ष्मण (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन
समरेin battle
समरे:
अधिकरण (अधिकरणम् / Location)
TypeNoun
Rootसमर (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति (अधिकरण/Locative), एकवचन
शूरम्heroic
शूरम्:
विशेषण (कर्मविशेषण / Qualifier of object)
TypeAdjective
Rootशूर (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; लक्ष्मणस्य विशेषणम्
रुधिर-ओघ-परिप्लुतम्soaked in a flood of blood
रुधिर-ओघ-परिप्लुतम्:
विशेषण (कर्मविशेषण / Qualifier of object)
TypeAdjective
Rootरुधिर (प्रातिपदिक) + ओघ (प्रातिपदिक) + परि-प्लु (धातु) → परिप्लुत (कृदन्त-प्रातिपदिक)
Formतत्पुरुष-समास (रुधिरस्य ओघः = रुधिरौघः; तेन परिप्लुतम्), नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; भूतकर्मणि कृदन्त
सःhe
सः:
कर्ता (कर्ता / Subject)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; सर्वनाम
दत्त्वाhaving given/caused
दत्त्वा:
क्रियाविशेषण (अव्ययभाव / Adverbial to main verb)
TypeVerb
Rootदा (धातु)
Formक्त्वा-प्रत्ययान्त अव्ययकृदन्त (Gerund/Absolutive)
तुमुलम्fierce, tumultuous
तुमुलम्:
विशेषण (कर्मविशेषण / Qualifier of object)
TypeAdjective
Rootतुमुल (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; युद्धस्य विशेषणम्
युद्धम्battle
युद्धम्:
कर्म (कर्म / Object)
TypeNoun
Rootयुद्ध (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन
रावणस्यof Ravana
रावणस्य:
सम्बन्ध (षष्ठी / Possessor)
TypeNoun
Rootरावण (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, षष्ठी-विभक्ति (सम्बन्ध/Genitive), एकवचन
दुरात्मनःevil-minded
दुरात्मनः:
विशेषण (षष्ठी-विशेषण / Qualifier in genitive)
TypeAdjective
Rootदुरात्मन् (प्रातिपदिक)
Formकर्मधारय-समास (दुरः आत्मा यस्य/दुरात्मा), पुंलिङ्ग, षष्ठी-विभक्ति, एकवचन; रावणस्य विशेषणम्
विसृजन्releasing, discharging
विसृजन्:
कर्ता (कर्ता / Subject-participle, ‘while releasing’)
TypeVerb
Rootवि-सृज् (धातु)
Formवर्तमानकाले शतृ-प्रत्ययान्त कृदन्त (Present active participle), पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; कर्तरि
एवindeed, just
एव:
सम्बन्ध (निपात / Emphasis)
TypeIndeclinable
Rootएव (अव्यय)
Formनिपात (particle/emphasis)
बाण-ओघान्streams of arrows
बाण-ओघान्:
कर्म (कर्म / Object of ‘releasing’)
TypeNoun
Rootबाण (प्रातिपदिक) + ओघ (प्रातिपदिक)
Formतत्पुरुष-समास (बाणानाम् ओघः), पुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, बहुवचन
सुषेणम्to Sushena
सुषेणम्:
सम्प्रदान (सम्प्रदानम् / Recipient, addressee)
TypeNoun
Rootसुषेण (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन
इदम्this
इदम्:
कर्म (कर्म / Object of speech)
TypeNoun
Rootइदम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; सर्वनाम
अब्रवीत्said, spoke
अब्रवीत्:
क्रिया (मुख्यक्रिया / Main verb)
TypeVerb
Rootब्रू (धातु)
Formलङ्-लकार (Imperfect/Past), परस्मैपदम्, प्रथम-पुरुष, एकवचन
Context

Seeing Lakshmana struck by exceedingly mighty, evil minded Ravana's javelin and soaked in blood Rama giving intense fight by discharging arrows also spoke as follows to Sushena.

Characters & Entities
R
Rāma
L
Lakṣmaṇa
R
Rāvaṇa
Ś
śakti (javelin)
S
Suṣeṇa
B
bāṇa (arrows)

FAQs

Steadfast duty amid personal anguish: Rama continues the necessary battle even while confronting unbearable grief, showing responsibility to the larger cause of righteousness.

Lakṣmaṇa is struck by Rāvaṇa’s śakti; Rama keeps fighting while turning to Suṣeṇa, the healer, for urgent counsel.

Composure under crisis—Rama’s capacity to act for dharma even when emotionally shaken.

←Previous Verse
Next Verse→