Ramayana — Sundara Kanda, Sarga 64, Shloka 22
अङ्गद
प्रत्यागमनम् — Angada’s Return and the Confirmation of Sītā’s Discovery
Devanagari script
उत्पतन्तमनूत्पेतु स्सर्वे ते हरियूथपाः।कृत्वाकाशं निराकाशं यन्त्रोत्क्षिप्ता इवाचलाः।।।।
Transliteration
utpatantam anūtpētuḥ sarve te hariyūthapāḥ | kṛtvākāśaṃ nirākāśaṃ yantrotkṣiptā ivācalāḥ ||
Translation
所有猿军的首领都随他一同跃起，使得天空仿佛不再是天空——宛如山岩被机括抛射，自群峰间飞出。
Word by Word
उत्पतन्तम्(him) leaping up
उत्पतन्तम्:
कर्म (object of following)
TypeVerb
Rootउत्+पत् (धातु)
Formवर्तमानकाले शतृ-प्रत्ययान्त कृदन्त; द्वितीया विभक्ति, एकवचन; पुंलिङ्ग; (अनुवर्त्य/अनुकरणीय-भाव: 'one who is leaping up')
अनुafter, following
अनु:
सम्बन्ध (preverbial modifier)
TypeIndeclinable
Rootअनु (अव्यय/उपसर्ग)
Formउपसर्ग/अव्यय; अनुगमनार्थक (after, following)
उत्पेतुःsprang up
उत्पेतुः:
क्रिया
TypeVerb
Rootउत्+पत् (धातु)
Formलिट्-लकार; प्रथमपुरुष, बहुवचन; परस्मैपद
सर्वेall
सर्वे:
कर्ता (as adjectival to subject)
TypeAdjective
Rootसर्व (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग; प्रथमा विभक्ति, बहुवचन; विशेषण
तेthose
ते:
कर्ता (subject)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formसर्वनाम; प्रथमा विभक्ति, बहुवचन; पुंलिङ्ग
हरियूथपाःleaders of monkey-troops
हरियूथपाः:
कर्ता
TypeNoun
Rootहरि+यूथप (प्रातिपदिक)
Formतत्पुरुष-समास (हरिणां यूथपाः); पुंलिङ्ग; प्रथमा विभक्ति, बहुवचन
कृत्वाhaving made
कृत्वा:
क्रियाविशेषण (absolutive)
TypeVerb
Rootकृ (धातु)
Formक्त्वा-प्रत्ययान्त अव्ययकृदन्त (gerund); पूर्वक्रिया
आकाशम्the sky
आकाशम्:
कर्म (object of 'made')
TypeNoun
Rootआकाश (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग; द्वितीया विभक्ति, एकवचन
निराकाशम्as if skyless
निराकाशम्:
कर्म (as adjectival to object)
TypeAdjective
Rootनिर्+आकाश (प्रातिपदिक)
Formतत्पुरुष-समास (निर्-उपसर्गपूर्वक: 'without sky'); नपुंसकलिङ्ग; द्वितीया विभक्ति, एकवचन; विशेषण (आकाशम्)
यन्त्रby a machine
यन्त्र:
करण (instrument, within compound)
TypeNoun
Rootयन्त्र (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग; तृतीया विभक्ति (3rd/instrumental), एकवचन (समासे पूर्वपद)
उत्क्षिप्ताःhurled up
उत्क्षिप्ताः:
कर्ता (as adjectival to subject)
TypeVerb
Rootउत्+क्षिप् (धातु)
Formक्त-प्रत्ययान्त भूतकर्मणि कृदन्त (past passive participle); पुंलिङ्ग; प्रथमा विभक्ति, बहुवचन; विशेषण
इवlike
इव:
सम्बन्ध (comparison marker)
TypeIndeclinable
Rootइव (अव्यय)
Formअव्यय; उपमार्थक (simile particle)
अचलाःmountains
अचलाः:
उपमान (upamāna)
TypeNoun
Rootअचल (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग; प्रथमा विभक्ति, बहुवचन; उपमान (standard of comparison)
Context
All the vanara troops sprang up into the air as though there was no sky, like stones shattered by machines from the mountains rise up.
Characters & Entities
A
AngadaH
Hariyuthapas (vanara troop leaders)S
Sky (ākāśa)FAQs
Dharma is coordinated unity: many act as one when aligned under a leader, creating unstoppable momentum toward duty.
The troop leaders follow Angada into the air in a mass ascent, poetically described as crowding the sky.
Collective discipline and readiness—swift, synchronized response to the leader’s decision.