Ramayana — Sundara Kanda, Sarga 64, Shloka 2

अङ्गद

प्रत्यागमनम् — Angada’s Return and the Confirmation of Sītā’s Discovery

Devanagari script

स प्रणम्य च सुग्रीवं राघवौ च महाबलौ।वानरैः सहितः शूरैर्दिवमेवोत्पपात ह।।।।

Transliteration

sa praṇamya ca sugrīvaṃ rāghavau ca mahābalau | vānaraiḥ sahitaḥ śūrair divam evotpapāta ha ||

Translation

他礼敬苏格利婆与两位大力的罗伽婆之后，便与英勇的猿猴同伴一道，腾跃而起，直上苍穹。

Word by Word

• सः: he
• सः: कर्ता (कर्तृकारक)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; pronoun nominative singular

• प्रणम्य: having bowed
• प्रणम्य: पूर्वकाल (क्रियाविशेषण)
• Type: Indeclinable
• Root: प्र + नम् (धातु) + ल्यप् (कृदन्त)
• Form: क्त्वान्त/ल्यबन्त अव्ययीभावरूप (gerund), पूर्वकालिक क्रिया; having bowed

• च: and
• च: सम्बन्ध (समुच्चय)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: अव्यय; समुच्चयार्थक (conjunction)

• सुग्रीवम्: Sugriva
• सुग्रीवम्: कर्म (कर्मकारक)
• Type: Noun
• Root: सुग्रीव (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; accusative singular

• राघवौ: the two Raghavas (Rama and Lakshmana)
• राघवौ: कर्म (कर्मकारक)
• Type: Noun
• Root: राघव (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया, द्विवचन; accusative dual

• च: and
• च: सम्बन्ध (समुच्चय)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: अव्यय; conjunction

• महाबलौ: mighty (two)
• महाबलौ: विशेषण (कर्म-सम्बन्ध)
• Type: Adjective
• Root: महा + बल (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया, द्विवचन; adjective qualifying राघवौ; कर्मधारय (महान् बलः यस्य)

• वानरैः: with vanaras
• वानरैः: सह (सहकारक)
• Type: Noun
• Root: वानर (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, तृतीया, बहुवचन; instrumental plural

• सहितः: accompanied
• सहितः: विशेषण (कर्ता-सम्बन्ध)
• Type: Adjective
• Root: सहित (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; adjective/predicate to सः

• शूरैः: by/with heroes
• शूरैः: सह (सहकारक)
• Type: Noun
• Root: शूर (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, तृतीया, बहुवचन; instrumental plural

• दिवम्: to the sky
• दिवम्: गति-लक्ष्य (कर्म/अधिकरणार्थ)
• Type: Noun
• Root: दिव्/द्यौ (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग/पुंलिङ्ग (प्रयोगे), द्वितीया, एकवचन; accusative singular

• एव: indeed
• एव: सम्बन्ध (निपात)
• Type: Indeclinable
• Root: एव (अव्यय)
• Form: अव्यय; emphatic particle

• उत्पपात: leapt up, sprang
• उत्पपात: क्रिया (आख्यात)
• Type: Verb
• Root: उत् + पत् (धातु)
• Form: लिट् (परोक्षभूत/परिपूर्णभूत), परस्मैपद, प्रथमपुरुष, एकवचन; perfect 3rd sg

• ह: indeed (particle)
• ह: सम्बन्ध (निपात)
• Type: Indeclinable
• Root: ह (अव्यय)
• Form: अव्यय; स्मरण/वृत्तान्तसूचक निपात (expletive particle)

Context

Dadhimukha offered his obeisance to Sugriva and the mighty Rama and Lakshmana and rose up to the sky followed by the vanaras.

Characters & Entities

• Dadhimukha
• Sugriva
• Rama
• Lakshmana
• Vanaras

FAQs

What is the core ethical principle (Dharma) in this verse?

Dharma is expressed through maryādā: showing reverence to rightful kings and elders before undertaking action.

What is the narrative situation?

Dadhimukha, after saluting Sugrīva and the Rāghavas, departs swiftly through the air with fellow vānaras.

Which character virtue is emphasized?

Respectful conduct and dutiful urgency—honor first, then action.