Previous Verse
Next Verse

Shloka 15

लङ्कादाहः — The Burning of Lanka

Catuḥpañcāśaḥ Sargaḥ

रश्मिकेतोश्च भवनं सूर्यशत्रोस्तथैव च।ह्रस्वकर्णस्य दंष्ट्रस्य रोमशस्य च रक्षसः।।5.54.12।।युद्धोन्मत्तस्य मत्तस्य ध्वजग्रीवस्य रक्षसः।विद्युज्जिह्वस्य घोरस्य तथा हस्तिमुखस्य च।।5.54.13।।करालस्य पिशाचस्य शोणिताक्षस्य चैव हि।कुम्भकर्णस्य भवनं मकराक्षस्य चैव हि।।5.54.14।।यज्ञशत्रोश्च भवनं ब्रह्मशत्रोस्तथैव च।नरान्तकस्य कुम्भस्य निकुम्भस्य दुरात्मनः।।5.54.15।।वर्जयित्वा महातेजा विभीषणगृहं प्रति।क्रममाणः क्रमेणैव ददाह हरिपुङ्गवः।।5.54.16।।

raśmiketoś ca bhavanaṁ sūryaśatroḥ tathaiva ca | hrasvakarṇasya daṁṣṭrasya romaśasya ca rakṣasaḥ || 5.54.12 ||

yuddhonmattasya mattasya dhvajagrīvasya rakṣasaḥ | vidyujjihvasya ghorasya tathā hastimukhasya ca || 5.54.13 ||

karālasya piśācasya śoṇitākṣasya caiva hi | kumbhakarṇasya bhavanaṁ makarākṣasya caiva hi || 5.54.14 ||

yajñaśatroś ca bhavanaṁ brahmaśatroḥ tathaiva ca | narāntakasya kumbhasya nikumbhasya durātmanaḥ || 5.54.15 ||

varjayitvā mahātejā vibhīṣaṇagṛhaṁ prati | kramamāṇaḥ krameṇaiva dadāha haripuṅgavaḥ || 5.54.16 ||

那光辉的猿中领袖在城中行进,依次纵火焚烧罗湿弥计都(Raśmiketu)、苏利耶沙特鲁(Sūryaśatru)、赫罗娑迦耳那(Hrasvakarṇa)、丹什特罗(Daṁṣṭra)、罗摩沙(Romaśa)、尤陀嗡摩多(Yuddhonmatta)、摩多(Matta)、旗颈(Dhvajagrīva)、可怖的电舌(Vidyujjihva)、象面(Hastimukha)、卡罗罗(Karāla)、毗舍遮(Piśāca)、血眼(Śoṇitākṣa)、军婆迦耳那(Kumbhakarṇa)、摩迦罗阿叉(Makarākṣa)、祭敌(Yajñaśatru)、梵敌(Brahmaśatru)、人终(Narāntaka)、军婆(Kumbha)以及恶徒尼军婆(Nikumbha)的宅邸;然而他行进之间,特意避开并保全了毗毗沙那(Vibhīṣaṇa)的家。

yajña-śatroḥof Yajñaśatru
yajña-śatroḥ:
Sambandha (सम्बन्धः)
TypeNoun
Rootyajña (प्रातिपदिक) + śatru (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, षष्ठी (6th), एकवचन; समासः: यज्ञस्य शत्रुः (enemy of sacrifice)
caand
ca:
Sambandha (सम्बन्धः)
TypeIndeclinable
Rootca (अव्यय)
Formसमुच्चय-अव्यय
bhavanammansion
bhavanam:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootbhavana (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया (1st/2nd), एकवचन; कर्म (contextual object)
brahma-śatroḥof Brahmaśatru
brahma-śatroḥ:
Sambandha (सम्बन्धः)
TypeNoun
Rootbrahman (प्रातिपदिक) + śatru (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, षष्ठी (6th), एकवचन; समासः: ब्रह्मणः शत्रुः (enemy of Brahmā / brahman)
tathālikewise
tathā:
Sambandha (सम्बन्धः)
TypeIndeclinable
Roottathā (अव्यय)
Formप्रकार-वाचक अव्यय (thus/so)
evaindeed
eva:
Sambandha (सम्बन्धः)
TypeIndeclinable
Rooteva (अव्यय)
Formअवधारण-अव्यय
caand
ca:
Sambandha (सम्बन्धः)
TypeIndeclinable
Rootca (अव्यय)
Formसमुच्चय-अव्यय
narāntakasyaof Narāntaka
narāntakasya:
Sambandha (सम्बन्धः)
TypeNoun
Rootnara (प्रातिपदिक) + antaka (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, षष्ठी (6th), एकवचन; समासः: नराणाम् अन्तकः (destroyer of men)
kumbhasyaof Kumbha
kumbhasya:
Sambandha (सम्बन्धः)
TypeNoun
Rootkumbha (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, षष्ठी (6th), एकवचन; सम्बन्ध
nikumbhasyaof Nikumbha
nikumbhasya:
Sambandha (सम्बन्धः)
TypeNoun
Rootnikumbha (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, षष्ठी (6th), एकवचन; सम्बन्ध
durātmanaḥof the wicked-minded one
durātmanaḥ:
Sambandha (सम्बन्धः)
TypeAdjective
Rootdurātman (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, षष्ठी (6th), एकवचन; बहुव्रीहि: दुष्ट आत्मा यस्य (wicked-minded)

The brilliant monkey leader bypassed Vibhishanas's house and avoiding it that way set fire to the mansions of other ogres, Rasmiketu, Suryasatru, Hrasvakarna, Vajradamshtra, Romasa, Yuddhonmatta, Matta, Dhwajagriva, Vidyujjihva, Hastimukha, Karala, Pisacha, Sonitaksha, Kumbhakarna, Makaraksha, Yagnasatru, Brahmasatru, Naranthaka, Kumbha, and wicked Nikumbha.

H
Hanumān
L
Laṅkā
V
Vibhīṣaṇa
R
Raśmiketu
S
Sūryaśatru
H
Hrasvakarṇa
D
Daṁṣṭra
R
Romaśa
Y
Yuddhonmatta
M
Matta
D
Dhvajagrīva
V
Vidyujjihva
H
Hastimukha
K
Karāla
P
Piśāca
Ś
Śoṇitākṣa
K
Kumbhakarṇa
M
Makarākṣa
Y
Yajñaśatru
B
Brahmaśatru
N
Narāntaka
N
Nikumbha

FAQs

Viveka in action: even amid punishment, Hanumān distinguishes the righteous from the wicked—sparing Vibhīṣaṇa shows dharma is not blind destruction but morally discriminating justice.

With his tail aflame, Hanumān systematically sets Laṅkā’s rākṣasa mansions on fire, but intentionally does not harm Vibhīṣaṇa’s home.

Nyāya-buddhi (sense of justice) and saṁyama (restraint): power is exercised with ethical boundaries.