Shloka 15

दूतधर्म-परामर्शः

Envoy-Immunity and Royal Counsel in Ravana’s Court

Devanagari script

वैरूप्यमङ्गेषु कशाभिघातो मौण्ड्यं तथा लक्षणसन्निपातः।एतान् हि दूते प्रवदन्ति दण्डान् वधस्तु दूतस्य न नः श्रुतोऽस्ति।।।।

Transliteration

vairūpyam aṅgeṣu kaśābhighāto mauṇḍyaṁ tathā lakṣaṇasannipātaḥ |

etān hi dūte pravadanti daṇḍān vadhas tu dūtasya na naḥ śruto 'sti ||

Translation

毁坏肢体、鞭笞、剃光头颅以及刻下印记——这些是对使者的惩罚；但处死信使之事，我们从未听闻是被允许的。

Word by Word

• वैरूप्यम्: disfigurement
• वैरूप्यम्: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: वैरूप्य (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन

• अङ्गेषु: in the limbs
• अङ्गेषु: Adhikaraṇa (अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: अङ्ग (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, सप्तमी, बहुवचन

• कशाभिघातः: whipping/flogging
• कशाभिघातः: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: कशा-अभिघात (प्रातिपदिक)
• Form: तत्पुरुषः; पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन

• मौण्ड्यम्: shaving of the head
• मौण्ड्यम्: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: मौण्ड्य (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन

• तथा: also/similarly
• तथा: Kriyāviśeṣaṇa (क्रियाविशेषण)
• Type: Indeclinable
• Root: तथा (अव्यय)
• Form: अव्यय (adverb)

• लक्षणसन्निपातः: branding/marking; disfiguring marks
• लक्षणसन्निपातः: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: लक्षण-सन्निपात (प्रातिपदिक)
• Form: तत्पुरुषः; पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन

• एतान्: these
• एतान्: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: एतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया, बहुवचन

• हि: indeed
• हि: Sambandha-bodhaka (सम्बन्धबोधक)
• Type: Indeclinable
• Root: हि (अव्यय)
• Form: निपात

• दूते: in the case of a messenger
• दूते: Adhikaraṇa (अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: दूत (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, सप्तमी, एकवचन (locative)

• प्रवदन्ति: prescribe/declare
• प्रवदन्ति: Kriyā (क्रिया)
• Type: Verb
• Root: प्र-वद् (धातु)
• Form: लट् (present), परस्मैपद, प्रथमपुरुष, बहुवचन

• दण्डान्: punishments
• दण्डान्: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: दण्ड (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया, बहुवचन

• वधः: killing
• वधः: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: वध (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन

• तु: but
• तु: Sambandha-bodhaka (सम्बन्धबोधक)
• Type: Indeclinable
• Root: तु (अव्यय)
• Form: निपात (contrastive particle)

• दूतस्य: of a messenger
• दूतस्य: Sambandha (सम्बन्ध/षष्ठी)
• Type: Noun
• Root: दूत (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, षष्ठी, एकवचन

• न: not
• न: Pratiṣedha (प्रतिषेध)
• Type: Indeclinable
• Root: न (अव्यय)
• Form: निषेध-अव्यय

• नः: to us/for us
• नः: Sambandha (सम्बन्ध/षष्ठी)
• Type: Noun
• Root: अस्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: षष्ठी, बहुवचन (enclitic); ‘of us/for us’

• श्रुतः: is heard/known
• श्रुतः: Kriyā (क्रिया)
• Type: Verb
• Root: श्रु (धातु)
• Form: क्त-प्रत्ययान्त कृदन्त (PPP); पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; ‘heard’

• अस्ति: is
• अस्ति: Kriyā (क्रिया)
• Type: Verb
• Root: अस् (धातु)
• Form: लट् (present), परस्मैपद, प्रथमपुरुष, एकवचन

Context

"Mutilation of limbs, flogging, shaving of the head, and deforming limbs etc. these punishments have been prescribed for an emissary. Never has killing of an emissary been heard.

Characters & Entities

• Vibhīṣaṇa
• Rāvaṇa
• Dūta (emissary)

FAQs

What is the core ethical principle (Dharma) in this verse?

Legal restraint in punishment: dharma protects diplomatic channels by forbidding execution of envoys, allowing only non-lethal penalties within recognized tradition.

What is the narrative situation?

Vibhīṣaṇa lists customary punishments to redirect Rāvaṇa away from executing Hanumān.

Which character virtue is emphasized?

Knowledge of rāja-nīti and tradition (śāstra-smṛti awareness), used to uphold dharma under pressure.