Ramayana — Sundara Kanda, Sarga 21, Shloka 8
सीताया रावणं प्रति धर्मोपदेशः
Sita’s Dharmic Admonition to Ravana
Devanagari script
अतुष्टं स्वेषु दारेषु चपलं चलितेन्द्रियम्।।।।नयन्ति निकृतिप्रज्ञं परदाराः पराभवम्।
Transliteration
atuṣṭaṃ sveṣu dāreṣu capalaṃ calitendriyam |
nayanti nikṛti-prajñaṃ paradārāḥ parābhavam ||
Translation
若有人不满足于自己的妻室，轻浮多变、放纵诸根，心智趋于欺诈；追逐他人之妻，终将被引向耻辱与败亡。
Word by Word
अतुष्टम्unsatisfied
अतुष्टम्:
Karma (कर्म)
TypeAdjective
Rootअतुष्ट (कृदन्त/प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया (2nd), एकवचन; विशेषणम् (qualifying implied 'him')
स्वेषुin one's own
स्वेषु:
Adhikarana (अधिकरण)
TypeAdjective
Rootस्व (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, सप्तमी (7th), बहुवचन; विशेषणम् (qualifying दारेषु)
दारेषुwives
दारेषु:
Adhikarana (अधिकरण)
TypeNoun
Rootदार (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, सप्तमी (7th), बहुवचन
चपलम्fickle/unsteady
चपलम्:
Karma (कर्म)
TypeAdjective
Rootचपल (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया (2nd), एकवचन; विशेषणम्
चलित-इन्द्रियम्one whose senses are uncontrolled
चलित-इन्द्रियम्:
Karma (कर्म)
TypeAdjective
Rootचलित (कृदन्त) + इन्द्रिय (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया (2nd), एकवचन; बहुव्रीहिः—चलितानि इन्द्रियाणि यस्य सः
नयन्तिlead/take
नयन्ति:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Rootनी (धातु)
Formलट् (Present), प्रथमपुरुष (3rd), बहुवचन; परस्मैपदम्
निकृति-प्रज्ञम्one of deceitful mind
निकृति-प्रज्ञम्:
Karma (कर्म)
TypeAdjective
Rootनिकृति (प्रातिपदिक) + प्रज्ञ (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया (2nd), एकवचन; विशेषणम्—'निकृतौ प्रज्ञा यस्य' / 'निकृतिप्रज्ञः'
पर-दाराःothers' wives
पर-दाराः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootपर (प्रातिपदिक) + दार (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), बहुवचन
पराभवम्ruin/disgrace
पराभवम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootपराभव (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया (2nd), एकवचन
Context
Glorious Vaidehi having thus spoken to the demon turned her back and continued:
Characters & Entities
S
SītāR
RāvaṇaFAQs
Sense-control and contentment support dharma; uncontrolled desire and deceit lead inevitably to social and moral ruin.
Sītā warns Rāvaṇa that lust for another’s wife brings disgrace and downfall.
Discernment—Sītā diagnoses the inner causes of adharma (restlessness, lack of restraint).