Previous Verse
Next Verse

Shloka 6

पञ्चषष्टितमः सर्गः — वानराणां प्लवन-पराक्रम-निरूपणम्

Assessment of the Vanaras’ Leaping Capacity; Jambavan Motivates Hanuman

गवयो वानरस्तत्र वानरां स्तानुवाच ह।त्रिंशतं तु गमिष्यामि योजनानां प्लवङ्गमाः।।4.65.4।।शरभस्तानुवाचाथ वानरान् वानरर्षभः।चत्वारिंशद्गमिष्यामि योजनानां प्लवङ्गमाः।।4.65.5।।वानरस्तु महातेजा अब्रवीद्गन्धमादनः।योजनानां गमिष्यामि पञ्चाशत्तु न संशयः।।4.65.6।।मैन्दस्तु वानरस्तत्र वानरांस्तानुवाच ह।योजनानां परं षष्टिमहं प्लवितुमुत्सहे।।4.65.7।।ततस्तत्र महातेजा द्विविदः प्रत्यभाषत।गमिष्यामि न सन्देहस्सप्ततिं योजनान्यहम्।।4.65.8।।सुषेणस्तु महातेजा:प्रोक्तवान्हरिसत्तमान्।अशीतिं योजनानां तु प्लवेयं प्लवगेश्वराः।।4.65.9।।

gavayo vānaras tatra vānarāṃs tān uvāca ha |

triṃśataṃ tu gamiṣyāmi yojanānāṃ plavaṅgamāḥ ||

śarabhas tān uvācātha vānarān vānararṣabhaḥ |

catvāriṃśad gamiṣyāmi yojanānāṃ plavaṅgamāḥ ||

vānaras tu mahā-tejā abravīd gandhamādanaḥ |

yojanānāṃ gamiṣyāmi pañcāśat tu na saṃśayaḥ ||

maindas tu vānaras tatra vānarāṃs tān uvāca ha |

yojanānāṃ paraṃ ṣaṣṭim ahaṃ plavitum utsahe ||

tatas tatra mahā-tejā dvividaḥ pratyabhāṣata |

gamiṣyāmi na sandehaḥ saptatiṃ yojanāny aham ||

suṣeṇas tu mahā-tejā proktavān hari-sattamān |

aśītiṃ yojanānāṃ tu plaveyaṃ plavageśvarāḥ ||

其时,伽婆耶对众猴说道:“诸位腾跃者,我能行三十由旬。”随后,猴中雄杰舍罗婆说道:“我能行四十由旬。”光辉的甘达摩陀那宣言:“我能行五十由旬——毫无疑虑。”迈因陀又说:“我愿跃越六十由旬。”于是大力的提毗陀答道:“无疑,我能行七十由旬。”而明耀的苏舍那在诸猴最胜者前宣告:“诸位跃者之主,我能跃八十由旬。”

किन्तुhowever
किन्तु:
सम्बन्ध (Discourse connector)
TypeIndeclinable
Rootकिन्तु (अव्यय)
Formअव्यय (Indeclinable), विरोधार्थक (adversative conjunction)
not
:
निषेध (Negation)
TypeIndeclinable
Rootन (अव्यय)
Formअव्यय, निषेध-निपात (negation particle)
एवम्thus
एवम्:
क्रियाविशेषण (Adverb)
TypeIndeclinable
Rootएवम् (अव्यय)
Formअव्यय, प्रकारवाचक (manner adverb: thus)
गतेin this situation (things having come thus)
गते:
सप्तमी-सम्बन्ध (Locative absolute)
TypeVerb
Rootगम् (धातु)
Formक्त-प्रत्ययान्त (PPP), नपुंसकलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति (Locative/सप्तमी), एकवचन; लोके सप्तमी (locative absolute): 'when things have come to this'
शक्यम्possible
शक्यम्:
विधेय (Predicate)
TypeAdjective
Rootशक्य (प्रातिपदिक; शक् धातोः यत्/ण्यत्-भाव)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; विधेय-विशेषण (predicative adjective)
इदम्this
इदम्:
कर्म (Object, with infinitive)
TypeNoun
Rootइदम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; सर्वनाम (demonstrative pronoun)
कार्यम्task
कार्यम्:
कर्म (Karma/Object)
TypeNoun
Rootकार्य (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन
उपेक्षितुम्to neglect
उपेक्षितुम्:
कर्म-प्रवृत्ति (Infinitive complement)
TypeVerb
Rootउप + ईक्ष् (धातु)
Formतुमुन्-प्रत्ययान्त (Infinitive), परस्मैपद-धातु; अर्थ: 'to neglect/overlook'
यदर्थम्for which purpose
यदर्थम्:
हेतु/प्रयोजन (Purpose)
TypeIndeclinable
Rootयद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक) + अर्थ (प्रातिपदिक)
Formअव्ययभावे (adverbial), द्वितीया-तत्पुरुष/कर्मधारयार्थ: यस्य अर्थः = for which purpose; रूपम् अव्ययीभाववत् प्रयुक्तम्
कपिराजःthe monkey-king
कपिराजः:
कर्ता (Karta/Subject)
TypeNoun
Rootकपि (प्रातिपदिक) + राजन् (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुष: कपीनां राजा = king of monkeys
and
:
समुच्चय (Coordinator)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formअव्यय, समुच्चयबोधक (conjunction)
रामःRama
रामः:
कर्ता (Karta/Subject)
TypeNoun
Rootराम (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
and
:
समुच्चय (Coordinator)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formअव्यय, समुच्चयबोधक
कृतनिश्चयौdetermined (both)
कृतनिश्चयौ:
कर्ता-विशेषण (Subject qualifier)
TypeAdjective
Rootकृत (कृ धातोः क्त, कृदन्त) + निश्चय (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, द्विवचन (Dual); कर्मधारय: कृतः निश्चयः यस्य/ययोः = determined; विशेषणम् (qualifying kapirāja and rāma)

'If I do not go and no other monkey leader goes, then we have to resort to fasting unto death once again.

G
Gavaya
Ś
Śarabha
G
Gandhamādana
M
Mainda
D
Dvivida
S
Suṣeṇa
V
vānaras

FAQs

Dharma is teamwork grounded in truth (satya): the leaders disclose their limits so the group can act wisely rather than boastfully.

The monkey chiefs estimate the distance they can leap, measuring whether anyone can cross the ocean to reach the enemy land and continue the search for Sītā.

Accountability and realism—capacity is stated in measurable terms for the sake of mission success.