Shloka 4

तारोपदेशः — Tara’s Counsel to Lakshmana

Restraint, Time, and Mobilization

Devanagari script

उपकारं कृतं वीरो नाप्ययं विस्मृतः कपिः।रामेण वीर सुग्रीवो यदन्यैर्दुष्करं रणे।।।।

Transliteration

upakāraṃ kṛtaṃ vīro nāpy ayaṃ vismṛtaḥ kapiḥ | rāmeṇa vīra sugrīvo yad anyair duṣkaraṃ raṇe ||

Translation

勇者啊，这位猴族战士苏格利瓦并未忘记罗摩所施之恩——那是在战阵中他人难以成就的壮举。

Word by Word

• उपकारम्: help/service
• उपकारम्: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: उपकार (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन

• कृतम्: done
• कृतम्: Karma (कर्म)
• Type: Adjective
• Root: कृ (धातु) + क्त
• Form: क्त-प्रत्ययान्त कृदन्त (PPP), नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; ‘उपकारम्’ इत्यस्य विशेषणम्

• वीरः: the hero
• वीरः: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: वीर (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; (सुग्रीवः)

• न: not
• न: Sambandha (सम्बन्ध/वाक्य-निपात)
• Type: Indeclinable
• Root: न (अव्यय)
• Form: अव्यय; निषेध-निपात

• अपि: even
• अपि: Sambandha (सम्बन्ध/वाक्य-निपात)
• Type: Indeclinable
• Root: अपि (अव्यय)
• Form: अव्यय; समुच्चय/अवधान (even)

• अयम्: this (one)
• अयम्: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: इदम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: सर्वनाम, पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन

• विस्मृतः: forgetful / having forgotten
• विस्मृतः: Karta (कर्ता)
• Type: Adjective
• Root: वि + स्मृ (धातु) + क्त
• Form: क्त-प्रत्ययान्त कृदन्त (PPP), पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; ‘अयम्’ इत्यस्य विशेषणम्

• कपिः: monkey
• कपिः: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: कपि (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; (सुग्रीवः)

• रामेण: by Rama
• रामेण: Karana (करण)
• Type: Noun
• Root: राम (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, तृतीया, एकवचन

• वीर: O hero
• वीर: Sambodhana (सम्बोधन)
• Type: Noun
• Root: वीर (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, सम्बोधन, एकवचन

• सुग्रीवः: Sugriva
• सुग्रीवः: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: सुग्रीव (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन

• यत्: which (deed)
• यत्: Sambandha (सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: यद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: सर्वनाम, नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; सम्बन्धक (relative)

• अन्यैः: by others
• अन्यैः: Karana (करण)
• Type: Noun
• Root: अन्य (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, तृतीया, बहुवचन

• दुष्करम्: difficult
• दुष्करम्: Karma (कर्म)
• Type: Adjective
• Root: दुष्कर (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; नञ्/दुष्-तत्पुरुषः (दुःखेन कर्यते)

• रणे: in battle
• रणे: Adhikarana (अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: रण (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, सप्तमी, एकवचन

Context

'O hero! this warrior Sugriva has not forgotten the help rendered by Rama in combat which was difficult (to win).

Characters & Entities

• Tārā
• Lakṣmaṇa
• Sugrīva
• Rāma

FAQs

What is the core ethical principle (Dharma) in this verse?

Gratitude (kṛtajñatā) is dharmic: remembering received help sustains righteous alliances and prevents betrayal.

What is the narrative situation?

Tārā reassures Lakṣmaṇa that Sugrīva remains mindful of Rāma’s decisive aid in war and is not acting from forgetfulness or treachery.

Which character virtue is emphasized?

Sugrīva’s gratitude and loyalty to Rāma, highlighted as a stabilizing moral trait.