Shloka 2
तारोपदेशः — Tara’s Counsel to Lakshmana
Restraint, Time, and Mobilization
Devanagari script
नैवं लक्ष्मण वक्तव्यो नायं परुषमर्हति।हरीणामीश्वरश्श्रोतुं तव वक्त्राद्विशेषतः।।।।
Transliteration
naivaṃ lakṣmaṇa vaktavyo nāyaṃ paruṣam arhati | harīṇām īśvaraḥ śrotuṃ tava vaktrād viśeṣataḥ ||
Translation
拉克什曼啊，不当如此言说；猴王不应听闻粗厉之语——尤其不该出自你口。
Word by Word
नnot
न:
Sambandha (सम्बन्ध/वाक्य-निपात)
TypeIndeclinable
Rootन (अव्यय)
Formअव्यय; निषेध-निपात
एवम्thus
एवम्:
Kriya-vishesana (क्रियाविशेषण)
TypeIndeclinable
Rootएवम् (अव्यय)
Formअव्यय; प्रकारवाचक (thus)
लक्ष्मणO Lakshmana
लक्ष्मण:
Sambodhana (सम्बोधन)
TypeNoun
Rootलक्ष्मण (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, सम्बोधन, एकवचन
वक्तव्यःto be spoken (should be spoken)
वक्तव्यः:
Vidheyabhava (विधेयभाव)
TypeAdjective
Rootवच् (धातु) + तव्यत्
Formतव्यत्-प्रत्ययान्त कृदन्त (gerundive), पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; निषेधेन ‘न वक्तव्यः’
नnot
न:
Sambandha (सम्बन्ध/वाक्य-निपात)
TypeIndeclinable
Rootन (अव्यय)
Formअव्यय; निषेध-निपात
अयम्this (person)
अयम्:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootइदम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formसर्वनाम, पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
परुषम्harsh (speech)
परुषम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootपरुष (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; ‘श्रोतुम्’ इत्यस्य कर्म (to hear harsh words)
अर्हतिdeserves
अर्हति:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Rootअर्ह् (धातु)
Formलट् (Present), प्रथमपुरुष, एकवचन; परस्मैपद
हरीणाम्of the monkeys
हरीणाम्:
Sambandha (सम्बन्ध/षष्ठी)
TypeNoun
Rootहरि (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, षष्ठी, बहुवचन
ईश्वरःlord/king
ईश्वरः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootईश्वर (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
श्रोतुम्to hear
श्रोतुम्:
Prayojana (प्रयोजन/तुमर्थ)
TypeVerb
Rootश्रु (धातु) + तुमुन्
Formतुमुन्-प्रत्ययान्त कृदन्त (infinitive), श्रवणार्थे
तवfrom you/your
तव:
Sambandha (सम्बन्ध/षष्ठी)
TypeNoun
Rootयुष्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formसर्वनाम, षष्ठी, एकवचन
वक्त्रात्from (your) mouth
वक्त्रात्:
Apadana (अपादान)
TypeNoun
Rootवक्त्र (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, पञ्चमी (Ablative, 5th), एकवचन
विशेषतःespecially
विशेषतः:
Kriya-vishesana (क्रियाविशेषण)
TypeIndeclinable
Rootविशेषतः (अव्यय)
Formअव्यय; विशेषणार्थक क्रियाविशेषण (especially)
Context
'O Lakshmana! you, in particular, should not speak to the king of vanaras in that manner. He does not deserve to hear from your mouth words which are harsh.
Characters & Entities
L
LakṣmaṇaFAQs
Dharma includes vāg-dharma (righteous speech): even when wronged or impatient, one should avoid harsh words, especially toward an ally and king.
Tārā restrains Lakṣmaṇa’s anger toward Sugrīva and advises him to speak respectfully.
Self-control (kṣamā/saṃyama) and civility in counsel.