Shloka 3

जनकदूतागमनम्

The Arrival of Janaka’s Messengers in Ayodhya

Devanagari script

इत्युक्ता द्वारपालास्ते राघवाय न्यवेदयन्।ते राजवचनाद्दूता राजवेश्मप्रवेशिता:।ददृशुर्देवसङ्काशं वृद्धं दशरथं नृपम्।।1.68.3।।

Transliteration

ity uktā dvārapālās te rāghavāya nyavedayan |

te rājavacanād dūtā rājaveśma-praveśitāḥ |

dadṛśur deva-saṅkāśaṁ vṛddhaṁ daśarathaṁ nṛpam || 1.68.3 ||

Translation

守门人闻言，便将此事禀告罗睺族之王。奉王命，使者得入王宫，遂见年迈的达沙罗陀王，光辉灿然，宛如天神。

Word by Word

• इति: thus
• इति: Sambandha (सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: इति (अव्यय)
• Form: उद्धरण-निपात

• उक्ताः: having been told
• उक्ताः: Karta (कर्ता)
• Type: Adjective
• Root: √वच् (धातु; वचने) + क्त (कृदन्त)
• Form: भूतकर्मणि क्त-प्रत्ययान्त (PPP), पुंलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन; द्वारपालाः इति विशेषणम्

• द्वार-पालाः: doorkeepers
• द्वार-पालाः: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: द्वार (प्रातिपदिक) + पाल (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन; तत्पुरुष-समासः (द्वारस्य पालाः)

• ते: they
• ते: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन

• राघवाय: to Rāghava (Daśaratha)
• राघवाय: Sampradana (सम्प्रदान)
• Type: Noun
• Root: राघव (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, चतुर्थी, एकवचन

• न्यवेदयन्: informed
• न्यवेदयन्: Kriya (क्रिया)
• Type: Verb
• Root: नि-√विद् (धातु; ज्ञापने)
• Form: लङ्-लकार, प्रथमपुरुष, बहुवचन; परस्मैपद

• ते: those
• ते: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन

• राज-वचनात्: due to the king's order
• राज-वचनात्: Hetu (हेतु/cause)
• Type: Noun
• Root: राजन् (प्रातिपदिक) + वचन (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, पञ्चमी (5th/ablative), एकवचन; तत्पुरुष-समासः (राज्ञः वचनम्)

• दूताः: messengers
• दूताः: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: दूत (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन

• राज-वेश्म-प्रवेशिताः: admitted into the royal palace
• राज-वेश्म-प्रवेशिताः: Karta (कर्ता)
• Type: Adjective
• Root: राजन् (प्रातिपदिक) + वेश्मन् (प्रातिपदिक) + प्रवेशित (कृदन्त; प्र-√विश् + णिच् + क्त)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन; तत्पुरुष-समासः (राजवेश्मनि प्रवेशिताः = made to enter the royal palace)

• ददृशुः: saw
• ददृशुः: Kriya (क्रिया)
• Type: Verb
• Root: √दृश् (धातु; दर्शने)
• Form: लिट्-लकार (perfect), प्रथमपुरुष, बहुवचन; परस्मैपद

• देव-सङ्काशम्: godlike
• देव-सङ्काशम्: Karma (कर्म)
• Type: Adjective
• Root: देव (प्रातिपदिक) + सङ्काश (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; तत्पुरुष-समासः (देववत् सङ्काशः = resembling a god); नृपम् इति विशेषणम्

• वृद्धम्: aged
• वृद्धम्: Karma (कर्म)
• Type: Adjective
• Root: वृद्ध (कृदन्त; √वृध् वृद्धौ)
• Form: क्त-प्रत्ययान्त (PPP used adjectivally), पुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; नृपम् इति विशेषणम्

• दशरथम्: Daśaratha
• दशरथम्: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: दशरथ (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; नृपम् इति विशेष्य-समनाधिकरणम्

• नृपम्: the king
• नृपम्: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: नृप (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन

Context

If you approve the action, of the distinguished Janaka, let us hurry to the city of Mithila. Let there be no delay".

Characters & Entities

• Daśaratha
• Rāghava (dynastic epithet)
• Royal palace (Ayodhya)

FAQs

What is the core ethical principle (Dharma) in this verse?

Dharma is orderly governance: access to the king is regulated by gatekeepers, and entry occurs only by the king’s sanction—reflecting disciplined statecraft.

What is the narrative situation?

The envoys are announced, granted permission, and then meet King Daśaratha inside the palace.

Which character virtue is emphasized?

Daśaratha’s royal dignity and the court’s well-regulated decorum.