Shloka 4

बालकाण्ड ५६: विश्वामित्र–वसिष्ठ अस्त्रसंघर्षः

Visvamitra and Vasistha: Contest of Divine Weapons

Devanagari script

क्व च ते क्षत्रियबलं क्व च ब्रह्मबलं महत्।पश्य ब्रह्मबलं दिव्यं मम क्षत्रियपांसन।।।।

Transliteration

kva ca te kṣatriyabalaṃ kva ca brahmabalaṃ mahat |

paśya brahmabalaṃ divyaṃ mama kṣatriyapāṃsana ||

Translation

“你的刹帝利之力在哪里？梵之大力又在哪里？看吧，我这神圣的梵力，刹帝利中最卑下者啊。”

Word by Word

• क्व: where
• क्व: Adhikarana (अधिकरण)
• Type: Indeclinable
• Root: क्व (अव्यय)
• Form: प्रश्नवाचक-अव्यय (interrogative adverb: where?)

• च: and
• च: Sambandha (सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: समुच्चय-अव्यय (conjunction)

• ते: your/of you
• ते: Sambandha (सम्बन्ध/Genitive)
• Type: Noun
• Root: युष्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: षष्ठी, एकवचन

• क्षत्रियबलम्: kshatriya-strength
• क्षत्रियबलम्: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: क्षत्रिय (प्रातिपदिक) + बल (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; समासः तत्पुरुषः (क्षत्रियस्य बलम्)

• क्व: where
• क्व: Adhikarana (अधिकरण)
• Type: Indeclinable
• Root: क्व (अव्यय)
• Form: प्रश्नवाचक-अव्यय

• च: and
• च: Sambandha (सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: समुच्चय-अव्यय

• ब्रह्मबलम्: brahmanical/divine power
• ब्रह्मबलम्: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: ब्रह्मन् (प्रातिपदिक) + बल (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; समासः तत्पुरुषः (ब्रह्मणः बलम्)

• महत्: great
• महत्: Visheshana (विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: महत् (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; विशेषणं ‘ब्रह्मबलम्’

• पश्य: behold/see
• पश्य: Kriya (क्रिया)
• Type: Verb
• Root: पश् (धातु)
• Form: लोट् (Imperative), मध्यमपुरुष, एकवचन; परस्मैपद

• ब्रह्मबलम्: brahman-power
• ब्रह्मबलम्: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: ब्रह्मन् (प्रातिपदिक) + बल (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; समासः तत्पुरुषः

• दिव्यम्: divine
• दिव्यम्: Visheshana (विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: दिव्य (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; विशेषणं ‘ब्रह्मबलम्’

• मम: my/of me
• मम: Sambandha (सम्बन्ध/Genitive)
• Type: Noun
• Root: अस्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: षष्ठी, एकवचन

• क्षत्रियपांसन: O scum of kshatriyas
• क्षत्रियपांसन: Sambodhana (सम्बोधन)
• Type: Noun
• Root: क्षत्रिय (प्रातिपदिक) + पांसन (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (vocative sense), एकवचन; सम्बोधन; समासः तत्पुरुषः (क्षत्रियेषु पांसनः)

Context

'O Brahman! great ascetic Viswamitra was controlled by you. O Best of ascetics! bepleased and let the worlds be delivered from distress'.

Characters & Entities

• Vasiṣṭha
• Viśvāmitra

FAQs

What is the core ethical principle (Dharma) in this verse?

Dharma elevates inner discipline (tapas and brahma-tejas) above dominance through violence; true authority is rooted in restraint and righteousness.

What is the narrative situation?

Vasiṣṭha asserts the superiority of brahma-power over warrior force as the duel escalates.

Which character virtue is emphasized?

The supremacy of ascetic discipline (tapas) as a moral and spiritual power, not merely a display of force.