Shloka 15
वसिष्ठ-आतिथ्यं
Vasiṣṭha’s Hospitality to Viśvāmitra and the Summoning of Śabalā/Kāmadhenu
Devanagari script
एवमुक्तो वसिष्ठेन विश्वामित्रो महामति:।कृतमित्यब्रवीद्राजा प्रियवाक्येन मे त्वया।।।।
Transliteration
evam ukto vasiṣṭhena viśvāmitro mahāmatiḥ | kṛtam ity abravīd rājā priyavākyena me tvayā ||
Translation
被婆悉吒如此劝请后，大慧的国王毗湿瓦蜜多答道：“已足够了；你这悦耳善言本身，便是对我的款待。”
Word by Word
एवम्thus
एवम्:
Kriyā-viśeṣaṇa (क्रिया-विशेषण)
TypeIndeclinable
Rootएवम् (अव्यय)
Formअव्यय; प्रकारवाचक (thus/in this manner)
उक्तःaddressed / spoken to
उक्तः:
Karta (कर्ता; subject-apposition)
TypeAdjective
Root√वच् (धातु) → उक्त (कृदन्त; क्त)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; क्त-प्रत्ययान्त; कर्मणि (having been spoken to)
वसिष्ठेनby Vasiṣṭha
वसिष्ठेन:
Karaṇa (करण; agent-instrument)
TypeNoun
Rootवसिष्ठ (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, तृतीया, एकवचन
विश्वामित्रःViśvāmitra
विश्वामित्रः:
Karta (कर्ता; Subject)
TypeNoun
Rootविश्वामित्र (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
महामतिःgreat-minded
महामतिः:
Viśeṣaṇa (विशेषण)
TypeAdjective
Rootमहा (प्रातिपदिक) + मति (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; कर्मधारयः (महती मतिः यस्य)
कृतम्so be it / it is done
कृतम्:
Karma (कर्म; quoted content)
TypeNoun
Root√कृ (धातु) → कृत (कृदन्त; क्त)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; क्त-प्रत्ययान्त; वाक्यांशे ‘कृतम्’ = ‘अस्तु/तथास्तु’ (it is done/so be it)
इतिthus
इति:
Sambandha (सम्बन्ध; quotative)
TypeIndeclinable
Rootइति (अव्यय)
Formअव्यय; वाक्यसमाप्ति/उद्धरणचिह्न (quotative particle)
अब्रवीत्said
अब्रवीत्:
Kriyā (क्रिया)
TypeVerb
Root√ब्रू (धातु)
Formलङ् (अनद्यतनभूत/Imperfect), प्रथमपुरुष, एकवचन; परस्मैपदम्
राजाthe king
राजा:
Karta (कर्ता; Subject)
TypeNoun
Rootराजन् (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
प्रिय-वाक्येनwith pleasing words
प्रिय-वाक्येन:
Karaṇa (करण; Instrumental)
TypeNoun
Rootप्रिय (प्रातिपदिक) + वाक्य (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, तृतीया, एकवचन; कर्मधारयः (प्रियं वाक्यम्)
मेto me
मे:
Sampradāna (सम्प्रदान; recipient)
TypeNoun
Rootअस्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formचतुर्थी, एकवचन; सर्वनाम; सम्प्रदानार्थे (to me)
त्वयाby you
त्वया:
Karaṇa (करण; agent-instrument)
TypeNoun
Rootयुष्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formतृतीया, एकवचन; सर्वनाम
Context
To these words of Vasishta, the great intellectual Viswamitra said, "you have spoken pleasing words. This in itself is hospitality for me".
Characters & Entities
V
ViśvāmitraV
VasiṣṭhaFAQs
Respectful speech (priya-vākya) is itself a moral offering; dharma values gentle truth and courteous communication.
Viśvāmitra responds modestly to Vasiṣṭha’s hospitality invitation, initially declining elaborate arrangements.
Contentment and courtesy—accepting goodwill as sufficient.