Shloka 13
वसिष्ठ-आतिथ्यं
Vasiṣṭha’s Hospitality to Viśvāmitra and the Summoning of Śabalā/Kāmadhenu
Devanagari script
आतिथ्यं कर्तुमिच्छामि बलस्यास्य महाबल ।तव चैवाप्रमेयस्य यथार्हं सम्प्रतीच्छ मे।।।।
Transliteration
ātithyaṃ kartum icchāmi balasyāsya mahābala | tava caivāprameyasya yathārhaṃ sampratīccha me ||
Translation
大力者啊，我愿依礼向你与这支浩大无量的军队奉上款待；请你从我这里领受。
Word by Word
आतिथ्यम्hospitality
आतिथ्यम्:
Karma (कर्म; Object)
TypeNoun
Rootआतिथ्य (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन
कर्तुम्to offer/do
कर्तुम्:
Prayojana (प्रयोजन; purpose)
TypeVerb
Root√कृ (धातु)
Formतुमुन्-प्रत्ययान्त (infinitive); प्रयोजनार्थ (to do/offer)
इच्छामिI wish
इच्छामि:
Kriyā (क्रिया)
TypeVerb
Root√इष् (धातु)
Formलट् (वर्तमान), उत्तमपुरुष, एकवचन; परस्मैपदम्
बलस्यof the army
बलस्य:
Ṣaṣṭhī-sambandha (षष्ठी-सम्बन्ध)
TypeNoun
Rootबल (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, षष्ठी, एकवचन
अस्यof this
अस्य:
Ṣaṣṭhī-sambandha (षष्ठी-सम्बन्ध)
TypeNoun
Rootइदम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुं/नपुंसकलिङ्ग, षष्ठी, एकवचन; सर्वनाम
महाबलO mighty one
महाबल:
Sambodhana (सम्बोधन; Vocative)
TypeNoun
Rootमहा (प्रातिपदिक) + बल (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, सम्बोधन, एकवचन; कर्मधारयः
तवof you
तव:
Ṣaṣṭhī-sambandha (षष्ठी-सम्बन्ध)
TypeNoun
Rootयुष्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुं/नपुंसकलिङ्ग, षष्ठी, एकवचन; सर्वनाम
चand
च:
Sambandha (सम्बन्ध; connector)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formसमुच्चयबोधक-अव्यय (and)
एवindeed
एव:
Sambandha (सम्बन्ध; particle)
TypeIndeclinable
Rootएव (अव्यय)
Formअव्यय; अवधारणार्थक (indeed)
अप्रमेयस्यof the incomparable
अप्रमेयस्य:
Ṣaṣṭhī-sambandha (षष्ठी-सम्बन्ध)
TypeAdjective
Rootअ-प्रमेय (प्रातिपदिक)
Formपुं/नपुंसकलिङ्ग, षष्ठी, एकवचन; नञ्-तत्पुरुषभावः (प्रमेयस्य अभावः)
यथा-अर्हम्as is proper
यथा-अर्हम्:
Kriyā-viśeṣaṇa (क्रिया-विशेषण; manner)
TypeIndeclinable
Rootयथा (अव्यय) + अर्ह (प्रातिपदिक)
Formअव्ययीभाव-समास; अव्यय; ‘यथार्हम्’ = ‘यथायोग्यम्/यथोचितम्’
सम्प्रतीच्छaccept
सम्प्रतीच्छ:
Kriyā (क्रिया)
TypeVerb
Rootसम्-प्रति-√इ (धातु)
Formलोट् (आज्ञार्थ/imperative), मध्यमपुरुष, एकवचन; आत्मनेपदम्
मेfrom me
मे:
Apādāna (अपादान; source)
TypeNoun
Rootअस्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formषष्ठी/चतुर्थी, एकवचन; सर्वनाम; अत्र ‘मतः/मम’ (from me / of me) अर्थे
Context
O Highy powerful Viswamitra! I wish to offer appropriate hospitality to you and to your incomparable army. Be pleased to accept it.
Characters & Entities
V
VasiṣṭhaV
ViśvāmitraA
army (sena/bala)FAQs
Atithi-dharma: a host should offer fitting hospitality to guests, honoring them according to their status and needs.
Vasiṣṭha formally invites Viśvāmitra and his accompanying army to accept hospitality at the hermitage.
Vasiṣṭha’s generosity and sense of obligation toward guests.