Shloka 20

अंशुमान्—अश्वान्वेषणम्, दिशागजसंवादः, कपिलदाहवृत्तान्तः, गङ्गोपदेशः

Anshuman’s Search for the Horse and the Counsel to Bring Ganga

Devanagari script

भस्मराशीकृतानेतान् प्लावयेल्लोकपावनी।तया क्लिन्नमिदं भस्म गङ्गया लोककान्तया।।।।षष्टिं पुत्रसहस्राणि स्वर्गलोकं च नेष्यति।

Transliteration

bhasmarāśīkṛtān etān plāvayel lokapāvanī | tayā klinnam idaṃ bhasma gaṅgayā lokakāntayā || ṣaṣṭiṃ putrasahasrāṇi svargalokaṃ ca neṣyati |

Translation

恒河（Gaṅgā），净化诸界者，将洗涤这些已成灰堆之人。当这灰烬被恒河——为世人所爱者——所润泽时，她将引领那六万子嗣升入天界。

Word by Word

• भस्म-राशि-कृतान्: reduced to heaps of ash
• भस्म-राशि-कृतान्: Visheshana (विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: भस्म (प्रातिपदिक) + राशि (प्रातिपदिक) + कृ (धातु)
• Form: क्त-प्रत्यय (past passive participle), पुंलिङ्ग, द्वितीया, बहुवचन; ‘made into heaps of ash’ (qualifying एतान्)

• एतान्: these
• एतान्: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: इदम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया, बहुवचन; सर्वनाम

• प्लावयेत्: would inundate/purify
• प्लावयेत्: Kriyā (क्रिया)
• Type: Verb
• Root: प्लु (धातु)
• Form: विधिलिङ्-लकार (Optative/Potential), परस्मैपद, प्रथमपुरुष, एकवचन; causative sense ‘would cause to be flooded/purified’

• लोक-पावनी: purifier of the world
• लोक-पावनी: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: लोक (प्रातिपदिक) + पावनी (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; तत्पुरुष (लोकस्य पावनी)

• तया: by her/with that
• तया: Karaṇa (करण)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, तृतीया (Instrumental/करण), एकवचन; सर्वनाम

• क्लिन्नम्: soaked
• क्लिन्नम्: Visheshana (विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: क्लिन्न (प्रातिपदिक)
• Form: क्लिद्/क्लिन्न-भाव (past participle sense), नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; ‘soaked/wetted’ (qualifying भस्म)

• इदम्: this
• इदम्: Visheshana (विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: इदम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; सर्वनाम (demonstrative)

• भस्म: ash
• भस्म: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: भस्मन् (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन

• गङ्गया: by Gaṅgā
• गङ्गया: Karaṇa (करण)
• Type: Noun
• Root: गङ्गा (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, तृतीया, एकवचन

• लोक-कान्तया: beloved of the world
• लोक-कान्तया: Visheshana (विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: लोक (प्रातिपदिक) + कान्ता (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, तृतीया, एकवचन; तत्पुरुष (लोकस्य कान्ता)

• षष्टिम्: sixty
• षष्टिम्: Visheshana (विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: षष्टि (संख्याप्रातिपदिक)
• Form: द्वितीया, एकवचन; संख्यावाचक (numeral)

• पुत्र-सहस्राणि: thousands of sons
• पुत्र-सहस्राणि: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: पुत्र (प्रातिपदिक) + सहस्र (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, बहुवचन; तत्पुरुष (पुत्राणां सहस्राणि)

• स्वर्ग-लोकम्: heaven-world
• स्वर्ग-लोकम्: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: स्वर्ग (प्रातिपदिक) + लोक (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; तत्पुरुष (स्वर्गस्य लोकः)

• च: and
• च: Sambandha (सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: समुच्चय-निपात

• नेष्यति: will lead/take
• नेष्यति: Kriyā (क्रिया)
• Type: Verb
• Root: नी (धातु)
• Form: लृट्-लकार (Simple Future), परस्मैपद, प्रथमपुरुष, एकवचन

Context

Ganga, the purifier of the three worlds, will sanctify your uncles reduced to heaps of ashes. These heaps when inundated by waters of Ganga, beloved of the worlds, will take all the sixty thousand sons to heaven.

Characters & Entities

• Gaṅgā
• heaven (svarga)

FAQs

What is the core ethical principle (Dharma) in this verse?

Dharma teaches that rightful remedies exist for grave consequences: purification and upliftment come through sanctioned sacred channels, not improvised substitutes.

What is the narrative situation?

Garuḍa reveals that only Gaṅgā’s waters can sanctify the ashes of Sagara’s sons and grant them ascent to heaven.

Which character virtue is emphasized?

Hope grounded in śāstric-sacred order: faith that proper action (right rite, right medium) restores welfare.