Shloka 14
सिद्धाश्रम
यज्ञरक्षणम् — Protection of Viśvāmitra’s Sacrifice at Siddhāśrama
Devanagari script
तावापतन्तौ सहसा दृष्ट्वा राजीवलोचन:।लक्ष्मणं त्वभिसम्प्रेक्ष्य रामो वचनमब्रवीत्।।।।
Transliteration
tāv āpatantau sahasā dṛṣṭvā rājīvalocanaḥ | lakṣmaṇaṃ tv abhisamprekṣya rāmo vacanam abravīt ||
Translation
见那二者骤然扑来，莲华眼的罗摩凝视罗什曼那，开口说道。
Word by Word
तौthose two
तौ:
कर्म (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formसर्वनाम; पुंलिङ्ग, द्वितीया, द्विवचन
आपतन्तौrushing/attacking
आपतन्तौ:
विशेषण (to तौ)
TypeVerb
Rootआ + पत् (धातु) + शतृ (कृदन्त)
Formवर्तमानकाले शतृ-प्रत्ययान्त कृदन्त (present participle); पुंलिङ्ग, द्वितीया, द्विवचन; तौ विशेषयति
सहसाsuddenly
सहसा:
क्रियाविशेषण
TypeIndeclinable
Rootसहसा (अव्यय)
Formअव्यय; आकस्मिकतावाचक
दृष्ट्वाhaving seen
दृष्ट्वा:
पूर्वकाल (Absolutive)
TypeVerb
Rootदृश् (धातु)
Formक्त्वा-प्रत्ययान्त अव्ययकृदन्त (gerund); ‘having seen’
राजीव-लोचनःlotus-eyed (Rama)
राजीव-लोचनः:
विशेषण (to रामः)
TypeNoun
Rootराजीव (प्रातिपदिक) + लोचन (प्रातिपदिक)
Formबहुव्रीहि-समास (‘he whose eyes are like lotuses’); पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; रामस्य विशेषणम्
लक्ष्मणम्Lakshmana
लक्ष्मणम्:
सम्प्रदान/सम्बोधन-प्रयोजन (Addressee)
TypeNoun
Rootलक्ष्मण (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; सम्बोधनार्थे कर्मवत् (addressed as object)
तुindeed, but
तु:
निपात (Particle)
TypeIndeclinable
Rootतु (अव्यय)
Formअव्यय; अवधान/विरोधसूचक (but/indeed)
अभिसम्प्रेक्ष्यhaving looked at
अभिसम्प्रेक्ष्य:
पूर्वकाल (Absolutive)
TypeVerb
Rootअभि + सम् + प्र + ईक्ष् (धातु)
Formक्त्वा-प्रत्ययान्त अव्ययकृदन्त (gerund); ‘having looked at/fixed gaze upon’
रामःRama
रामः:
कर्ता (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootराम (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
वचनम्words, speech
वचनम्:
कर्म (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootवचन (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन
अब्रवीत्said, spoke
अब्रवीत्:
क्रिया (Verb)
TypeVerb
Rootब्रू (धातु)
Formलङ्-लकार (Imperfect), प्रथमपुरुष, एकवचन; परस्मैपद
Context
Having seen them (Maricha and Subahu) suddenly advancing the lotus-eyed Rama gazed at Lakshmana and said:
Characters & Entities
R
RāmaL
LakṣmaṇaFAQs
Dharma in action involves coordinated responsibility: Rāma consults/addresses Lakṣmaṇa, reflecting disciplined teamwork in righteous protection.
As the attackers close in, Rāma turns to Lakṣmaṇa to direct the next steps before deploying divine weapons.
Leadership with clarity—Rāma’s composed communication in danger highlights steadiness and strategic judgment.