Shloka 13

ऋश्यशृङ्ग-आनयनम्

Bringing Ṛśyaśṛṅga to Aṅga and His Marriage to Śāntā

Devanagari script

अदृष्टरूपास्तास्तेन काम्यरूपा वने स्त्रिय:।हार्दात्तस्य मतिर्जाता व्याख्यातुं पितरं स्वकम्।।।।

Transliteration

adṛṣṭa-rūpās tās tena kāmya-rūpā vane striyaḥ |

hārdāt tasya matir jātā vyākhyātuṃ pitaraṃ svakam ||

Translation

他从未在林中见过如此可爱动人的女子；心中因亲爱而被触动，便生起决意，要向她们讲述自己的父亲。

Word by Word

• अदृष्टरूपाः: of unseen appearance
• अदृष्टरूपाः: Viśeṣaṇa (विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: अदृष्ट-रूप (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा (1st/प्रथमा), बहुवचन; समासः कर्मधारयः (अदृष्टं रूपं यस्याः/यासाम्)

• ताः: those (women)
• ताः: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा (1st/प्रथमा), बहुवचन; सर्वनाम

• तेन: by him
• तेन: Karaṇa (करण)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग/नपुंसकलिङ्ग, तृतीया (3rd/तृतीया), एकवचन; सर्वनाम

• काम्यरूपाः: of charming form
• काम्यरूपाः: Viśeṣaṇa (विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: काम्य-रूप (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा (1st/प्रथमा), बहुवचन; समासः कर्मधारयः (काम्यं रूपं यस्याः/यासाम्)

• वने: in the forest
• वने: Adhikaraṇa (अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: वन (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, सप्तमी (7th/सप्तमी), एकवचन

• स्त्रियः: women
• स्त्रियः: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: स्त्री (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा (1st/प्रथमा), बहुवचन

• हार्दात्: from affection; due to fondness
• हार्दात्: Hetu (हेतु)
• Type: Noun
• Root: हार्द (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, पञ्चमी (5th/पञ्चमी), एकवचन; हेत्वर्थे (cause/ablative of reason)

• तस्य: of him; his
• तस्य: Sambandha (सम्बन्ध/षष्ठी)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग/नपुंसकलिङ्ग, षष्ठी (6th/षष्ठी), एकवचन; सर्वनाम

• मतिḥ: intention; thought
• मतिḥ: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: मति (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा (1st/प्रथमा), एकवचन

• जाता: arose
• जाता: Kriya (क्रिया)
• Type: Verb
• Root: जन् (धातु)
• Form: क्त (past passive participle/कृदन्त), स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; ‘जाता (अभवत्)’ = arose

• व्याख्यातुम्: to narrate; to explain
• व्याख्यातुम्: Prayojana (प्रयोजन)
• Type: Verb
• Root: वि-आ-ख्या (धातु)
• Form: तुमुन्-प्रत्ययान्त (infinitive/तुमन्त), अव्ययवत् प्रयोगः; प्रयोजनार्थे

• पितरम्: father
• पितरम्: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: पितृ (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया (2nd/द्वितीया), एकवचन

• स्वकम्: one's own
• स्वकम्: Viśeṣaṇa (विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: स्वक (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया (2nd/द्वितीया), एकवचन; विशेषणम् (पितरम्)

Context

He had never seen such charming women in the forest. He developed affection towards them and a desire arose in him to speak about his father.

Characters & Entities

• Ṛśyaśṛṅga
• women (striyaḥ)
• Vibhaṇḍaka (implied as father)

FAQs

What is the core ethical principle (Dharma) in this verse?

The verse illustrates how attachment (rāga) can arise suddenly and begin to loosen restraint; dharma requires vigilance so that affection does not override vows and discernment.

What is the narrative situation?

Ṛśyaśṛṅga, captivated by the unfamiliar women, feels warmth toward them and becomes willing to share personal details.

Which character virtue is emphasized?

Openness and guilelessness—he readily turns to honest self-revelation rather than suspicion.