Ramayana — Ayodhya Kanda, Sarga 114, Shloka 19
अयोध्याप्रवेशः
Bharata Enters Ayodhya and Perceives the City’s Desolation
Devanagari script
पुरुषस्याप्रहृष्टस्य प्रतिषिद्धानुलेपनाम्। सन्तप्तामिव शोकेन गात्रयष्टिमभूषणाम्।।2.114.19।।
Transliteration
puruṣasyāprahṛṣṭasya pratiṣiddhānulepanām | santaptām iva śokena gātrayaṣṭim abhūṣaṇām || 2.114.19 ||
Translation
如同一个沮丧之人的躯体——不许涂抹香膏，亦无饰物——消瘦成四肢的骨架，仿佛被忧悲灼烧。
Word by Word
पुरुषस्यof a man
पुरुषस्य:
Sambandha (सम्बन्ध) (षष्ठी)
TypeNoun
Rootपुरुष (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, षष्ठी (सम्बन्ध/of), एकवचन
अप्रहृष्टस्यof one not cheerful
अप्रहृष्टस्य:
Sambandha (सम्बन्ध) (विशेषणम्)
TypeAdjective
Rootअ + प्रहृष्ट (प्रातिपदिक)
Formनञ्-समास; पुंलिङ्ग, षष्ठी, एकवचन; ‘not delighted, dejected’
प्रतिषिद्धानुलेपनाम्with oiling/anointing withheld
प्रतिषिद्धानुलेपनाम्:
Upamāna (उपमान) (विशेषणम्)
TypeAdjective
Rootप्रतिषिद्ध + अनुलेपन (प्रातिपदिके) (समास)
Formतत्पुरुषः; प्रतिषिद्ध (क्त, ‘forbidden/prevented’); स्त्रीलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; ‘with unguent/oil-application withheld’
सन्तप्ताम्scorched
सन्तप्ताम्:
Upamāna (उपमान) (विशेषणम्)
TypeAdjective
Rootसम् + तप् (धातु) + क्त (कृदन्त)
Formउपसर्गपूर्वक क्त-प्रत्ययान्त; स्त्रीलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; ‘burnt, scorched’
इवas if
इव:
Upamā-dyotaka (उपमा-द्योतक)
TypeIndeclinable
Rootइव (अव्यय)
Formअव्यय (उपमा-सूचक)
शोकेनby grief
शोकेन:
Karaṇa (करण)
TypeNoun
Rootशोक (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, तृतीया (करण/by), एकवचन
गात्रयष्टिम्a stick-like body
गात्रयष्टिम्:
Upamāna (उपमान)
TypeNoun
Rootगात्र + यष्टि (प्रातिपदिके) (समास)
Formकर्मधारयः (यष्टिरिव गात्रम्); स्त्रीलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; ‘a body like a stick’
अभूषणाम्unadorned
अभूषणाम्:
Upamāna (उपमान) (विशेषणम्)
TypeAdjective
Rootअ + भूषण (प्रातिपदिक)
Formनञ्-समास; स्त्रीलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; ‘without ornaments’
Characters & Entities
A
AyodhyāFAQs
The verse presents the ethical cost of adharma: when truth and rightful succession are violated, society undergoes a kind of involuntary austerity—beauty and celebration fall away under grief.
The narrator continues portraying Ayodhya as stripped of joy and adornment after Rama’s exile.
The people’s fidelity to Rama is implied: their refusal/inability to rejoice without him reflects loyalty to dharma rather than mere pleasure.