
Womb-Suffering and the Path to Liberation (Dialogue of Wisdom, Meditation, and Discernment)
《莲华往世书》PP.2.8 将轮回(saṃsāra)描绘为自胎中即开始的内在囚禁:胎儿受苦,出生时遗忘本有的知见,继而被幻力(māyā)、亲缘牵缠与诸根境界所缚。此时,智慧(Jñāna)、禅定(Dhyāna)、离贪(Vītarāga)与辨别(Viveka)等人格化的力量出现,作为救护与导师。 大自在天/湿婆(Mahādeva/Śiva)对女神(Devī)的开示,强调身苦之真实与“忘我”(ātman 之遗忘)的形上悲剧。章中又以哲理插段讨论裸形、羞惭(lajjā)与世间礼法,并转入不二的暗示及“灵我—自然”(Puruṣa–Prakṛti)之架构。最终给出修瑜伽的要诀:如无风灯焰般安住,独处、节制、内观自我,承诺得至毗湿奴(Viṣṇu)之至上住处。
Verse 1
कश्यप उवाच । स गर्भे व्याकुलो जातः खिद्यमानो दिने दिने । दुःखाक्रांतो हि धर्मात्मा सर्वपीडाभिपीडितः
迦叶波说道:他尚在胎中便已惶扰,日复一日愈加困苦;那具法性之魂为忧苦所淹没,受尽诸般折磨。
Verse 2
अधोमुखस्तु गर्भस्थो मोहजालेन बंधितः । आधिव्याधिसमाक्रांतो हाहाभूतो विचेतनः
在胎中面朝下的胎儿,被迷妄之网所缚;为心忧与身病所侵,变得无助,哀呼“哎呀,哎呀”,遂至昏迷。
Verse 3
दुःखेन महताविष्टो ज्ञानमाह प्रपीडितः । आत्मोवाच । तव वाक्यं महाप्राज्ञ न कृतं तु मया तदा
为巨大忧苦所淹没、为苦恼所逼迫,智(Jñāna)开口说道。自我言曰:“大智仙啊,那时我并未依行你的教诲。”
Verse 4
ध्यानेन वार्यमाणोपि पतितो मोहसंकटे । तस्माद्रक्ष महाप्राज्ञ गर्भवासात्सुदारुणात्
即使以禅观自持,仍可能堕入迷妄的险境。故而,至慧者啊,护佑我脱离那极其可怖的胎中居住。
Verse 5
ज्ञानमुवाच । मया त्वं वारितो ह्यात्मन्कृतं वाक्यं न चैव मे । पंचात्मकैर्महाक्रूरैः पातितो गर्भसंकटे
智(Jñāna)说道:“亲爱的啊,我确已劝止你,但你并未听从我的言语。你被那极其残酷的五重之力抛入胎中险境。”
Verse 6
इदानीं गच्छ त्वं ध्यानं तस्मात्संप्राप्स्यसे सुखम् । गर्भवासाद्भविष्यस्ते मोक्ष एव न संशयः
如今你当入于禅观;由此你将得安乐。并且经由胎中之住,解脱本身必将临至于你——毫无疑惑。
Verse 7
तस्य तद्वचनं श्रुत्वा ज्ञात्वा ज्ञानस्य तत्त्वताम् । ध्यानमाहूय प्रोवाच श्रूयतां वचनं मम
听闻其言,了知知识之真实义理后,他召唤禅(Dhyāna)而说道:“请听我之言。”
Verse 8
त्वामहं शरणं प्राप्तो ध्यान मां रक्ष नित्यशः । एवमस्तु महाप्राज्ञ ध्यानमाह महामतिम्
“我已归依于你。禅(Dhyāna)啊,愿你恒常护我。”禅对那位心志高贵者说道:“如是,至慧者。”
Verse 9
एतद्वाक्यं ततः श्रुत्वा आत्मा वै ध्यानमागतः । ध्यानेन हि समं गर्भे संस्थितो मोहवर्जितः
听闻此言后,真我便入于禅定;凭借禅定之力,安住于胎中而不动,遂远离迷妄。
Verse 10
यदा ध्यानं गतो ह्यात्मा विस्मृतं गर्भजं भयम् । स द्वाभ्यां सहितस्तत्र आत्मा मोह विना कृतः
当真我入于禅定时,由受身而生的恐惧便被遗忘;其时在彼处与二者相伴,真我被成就为无迷之境。
Verse 11
चिंतयन्नेव वै नित्यमात्मकं सुखमेव हि । इतो निष्क्रांतमात्रस्तु त्यजे पंचात्मकं वपुः
恒常观想唯有真我之乐;方才从此处离去者,便舍弃由五大所成之身。
Verse 12
एवं चिंतयते नित्यं गर्भवासगतः प्रभुः । सूतिकाले तु संप्राप्ते प्राजापत्ये वरानने
如是,安住胎中的主宰恒常思惟;当分娩之时到来,哦容颜姝丽者,此乃依普罗阇波提(Prajāpati)之法令而成。
Verse 13
वायुना चलितो गर्भः प्राणेनापि बलीयसा । योनिर्विकासमायाति चतुर्विंशांगुलं तदा
在生命之风的推动下——其力甚至胜过气息——胎儿被牵动而动;于是子宫开启,扩展至二十四指之量。
Verse 14
पंचविंशांगुलो गर्भस्तेन पीडा विजायते । एवं संपीड्यमानस्तु मूर्च्छया मूर्च्छितः प्रिये
当胎儿长至二十五指宽时,剧痛便生。如此被挤压束缚,他便昏厥过去——为眩晕所胜,亲爱的啊。
Verse 15
पतितो भूमिभागे तु ज्ञानध्यानसमन्वितः । प्राजापत्येन दिव्येन वायुना स पृथक्कृतः
他坠落在一片大地之上,却仍具知与禅观;由那出自生主(Prajāpati)的神圣之风,将他与其余分离。
Verse 16
भूमिसंस्पर्शमात्रेण ज्ञानध्याने तु विस्मृते । संसारबंधसंदिग्ध आत्मा प्रियतया स्थितः
仅因触及大地,知与禅观便被遗忘;自我在轮回之缚中疑惧缠结,却安住于爱著与眷恋之中。
Verse 17
गुणदोषसमाक्रांतो महामोहसमन्वितः । खाद्यं पानादिकं सर्वमिच्छत्येव दिनेदिने
被善德与过失一并所制,又为大迷妄所摄,他日日渴求种种饮食等物。
Verse 18
एवं संपुष्यमाणस्तु आत्मा पंचात्मकैः सह । व्यापितो हींद्रियैः सर्वैर्विषयैः पापकारिभिः
如是,当其不断被滋养时,自我连同五重成分,遍为诸根与诸境所充满;而这些境界引人造罪。
Verse 19
बांधवानां समोहेन भार्यादीनां तथैव च । आकुलव्याकुलो देवि जायते च दिनेदिने
女神啊,由于亲族成群的逼迫,以及妻子等眷属的牵缠,众生便日复一日愈加烦乱不安。
Verse 20
महामोहेन संदिग्धो मोहजालगतः प्रभुः । कैवर्तेन यथा बद्धः शकुलो जालबंधनैः
被大迷惑所蒙蔽,主宰堕入痴网之中——如鱼被渔夫之网牢牢缚住。
Verse 21
चलितुं नैव शक्तोस्ति तथात्मासीत्प्रबंधितः । मोहजालैस्तु तैः सर्वैर्दृढबंधैस्तु बंधितः
他全然不能动弹,连自我也被拘束;陷于那一切迷网之中,四面皆以坚固之缚而紧紧系住。
Verse 22
एवमादिप्रपंचेन व्यापितो व्यापकेन हि । ज्ञानविज्ञानविभ्रष्टो रागद्वेषादिभिर्हतः
如是于种种幻现之中,为遍一切处之主所弥漫,众生便失却正知与证悟之辨别,复为贪著、憎恶等所击倒。
Verse 23
कामेन पीड्यमानस्तु क्रोधेनैव तथैव वा । प्रकृत्या कर्मणाबद्धो महामूढो व्यजायत
为欲所逼,或亦为嗔所迫;被自性与自业所缚,极度愚迷者遂复受生。
Verse 24
सूत उवाच । एवं मूढो यदात्मासौ कामक्रोधवशंगतः । लोभरागादिभिः सर्वैर्व्यापृतस्तैर्दुरात्मभिः
苏多说道:如此,当人迷惑而受欲望与嗔怒所制时,便被一切恶性所缠扰——贪婪、执著等诸般不善。
Verse 25
इयं भार्या ह्ययं पुत्र इदं मित्रमिदं गृहम् । एवं संसारजालेन महामोहेन बंधितः
“这是我的妻子;这是我的儿子;这是我的朋友;这是我的家。”如此因大迷妄而被系缚于轮回世网之中。
Verse 26
पुत्रशोकादिभिर्दुःखैर्विविधैराकुलस्तदा । जरयाव्याधिभिश्चैव संग्रस्तश्चाधिभिस्तथा
于是他被种种忧苦所淹没——如丧子之痛——又同样受老迈与疾病所折磨,并为诸般心恼所逼迫。
Verse 27
एवमात्मा संप्रतप्तो दुःखमोहैः सुदारुणैः । अभिमानैर्मानभंगैर्नानादुःखैश्च खंडितः
如此,灵我被极其残酷的苦与迷所灼烧,又因我慢、名誉的破损,以及种种痛苦而支离破碎。
Verse 28
वृद्धत्वेन तथा देवि शबलत्वेन पीडितः । दुःखं चिंतयते नित्यं हाहाभूतो विचेतनः
噢女神,他为衰老与羸弱所逼,恒常思量忧苦;口呼“哀哉、哀哉”,神识昏沉。
Verse 29
रात्रौ स्वप्नान्प्रपश्येत दिवा चैतन्यवर्जितः । वैकल्येन तथांगानां व्याप्तो देवि दिनेदिने
夜里他只见梦境,白日却失却清明觉知;噢女神啊,他的肢体一天天被虚弱与残损所遍满。
Verse 30
संसारे भ्रममाणेन वैराग्यं तत्र दर्शितम् । निःशंकं बंधुहीनं च प्रशांतं तुष्टमेव च
对在轮回世间漂泊之人,于彼处显现出离欲之心:无惧、无亲缘执著、寂静安然,且确然知足。
Verse 31
तमुवाच तदात्मा वै कामक्रोधविवर्जितम् । को भवान्नग्नरूपेण कथं मित्रैर्न लज्जसे
于是那位自持之人,远离欲与嗔,对他说:“你是谁,竟以裸形如此——又怎能在同伴面前不知羞惭?”
Verse 32
यत्र लोकाः स्त्रियो वृद्धा युवत्यो मातरस्तथा । एतासां हि गतो मध्ये न बिभेषि अनावृतः
此处有人群——妇女、老人、少女与母亲——你竟走入她们当中,却毫无畏惧,虽身无遮蔽、无所护持。
Verse 33
वीतराग उवाच । को ह्यत्र नग्नो दृश्येत न नग्नोस्मीति वै कदा । सुसंबद्धस्त्वमेवापि परिधान समन्वितः
离染者维多罗伽说道:“此处谁可称为裸?又何时能真说‘我不裸’?你亦实在被牢牢系缚,周身具足诸般衣覆。”
Verse 34
न नग्नोस्मि कदा दिव्यभवान्नग्नः प्रदृश्यते । इंद्रियार्थवशेवर्ती मर्यादापरिवर्जितः
“我从不赤裸;反倒是你,虽为神圣,却被看作赤裸:被诸根所缘之境牵引,舍弃了一切礼法与自制。”
Verse 35
आत्मोवाच । पुरुषस्य का हि मर्यादा तामाचक्ष्व च सुव्रत । विस्तरेण महाप्राज्ञ यदि जानासि निश्चितम्
我(Ātman)说道:“人之正当界限——行持之法——究竟为何?善誓者啊,请告知我。大智者啊,若你确知其义,请为我详尽开示。”
Verse 36
वीतरागो महाप्राज्ञस्तमुवाच महामतिः । सुस्थैर्यं भजते चित्तं सुखदुःखेषु नित्यदा
那位离欲的大智者对他说:“心于一切时,处乐与苦之中,皆能得坚固安住。”
Verse 37
क्लेशितं सर्वभावैश्च तेषुतेषु परित्यजेत् । अथ लज्जां प्रवक्ष्यामि मनो या निर्विशत्यलम्
应当一再舍离那些被种种苦恼所扰的心相,将其抛诸身后。现在我将宣说“惭愧(lajjā)”——那能深深进入并遍满于心者。
Verse 38
मयाद्यैवं न कर्तव्यं नग्नः स्थानविवर्जितः । पश्चात्तापे सुसंलीनः सा लज्जा परिकथ्यते
“从今日起,我不应再作此事——赤身而立,失其所宜。若事后深深沉入悔恨之中,这便称为‘羞惭’(lajjā)。”
Verse 39
कस्य लज्जा प्रकर्तव्या द्वितीयो नास्ति सर्वदा । एकश्च पुरुषो दिव्यः कस्य किंचिन्न नाशयेत्
又何必羞惭?因为从来并无真实的“第二者”。唯有一位神圣之人;世间有何物不是祂所能消融、令其终止的?
Verse 40
अथ लोकान्प्रवक्ष्यामि ये त्वया परिकीर्तिताः । यथा कुलालकश्चक्रे मृत्पिंडं च निधापयेत्
现在我将讲述你所提到的诸世界——正如陶工把一团泥土安放在轮盘之上。
Verse 41
भ्रामयित्वा तु सूत्रेण नानाभेदान्प्रकाशयेत् । भांडानां तु सहस्राणि स्वेच्छया मतिसंस्थितः
他以线绳使其旋转,便能显现种种差别之相;心意安住、随其所欲,便造出千般万种的器皿。
Verse 42
तथायं सृजते धाता नानारूपाणि नान्यथा । पश्चाद्विनाशमायांति येनकेनापि हेतुना
同样,造物主生起无数形相——别无他法;其后,因种种缘由,它们终归走向毁灭。
Verse 43
सर्वदैव स्थिता ये च ये लोकाश्च सनातनाः । तेषां लज्जा प्रकर्तव्या नावर्तंते हि ते भुवि
那些恒常安住的世界——那些永恒的境界——应当以敬畏之心礼敬;因为它们不再回返于大地之上。
Verse 44
आकाशवायुतेजांसि पृथ्वी चापश्च पंचमः । अमी लोकाः प्रकाशंते ये च सर्वत्र संस्थिताः
虚空、风与火;地与水为第五——此五大界(五大)光明显现,遍一切处而安住。
Verse 45
सत्त्वानामंगदेशेषु पंचैतेषु सुसंस्थिताः । सर्वत्रैव च वर्तंते कस्य लज्जा विधीयते
此五大稳固安住于众生身分诸处;既然遍处运行,又能为谁而立“羞耻”之规?
Verse 46
स्त्रीणां रूपं प्रवक्ष्यामि श्रूयतां तात सांप्रतम् । यथाघटसहस्रेषुसोदकेषुविराजते
如今,亲爱的啊,请听我宣说女子之美的本相:它如何辉映,如同清水在千百水罐中闪耀。
Verse 47
एकश्चंद्रो हि सर्वत्र भवांस्तद्वद्विराजते । गतो जंतुसहस्रेषु मोहचक्रे महात्मवान्
正如一轮明月遍照诸方,你亦如是光辉。然彼大魂却在千千万众生中流转,陷于迷妄之轮的回旋。
Verse 48
स्थावरेषु च सर्वेषु जंगमेषु तथा भवान् । योनिद्वारेण पापेन मायामोहमयेन वै
你确实遍在一切不动之类,亦在一切动类众生之中——由胎门而入,凭那充满罪垢、由摩耶所成的迷惑之力。
Verse 49
कुचाभ्यां च नितंबाभ्यां वयसा च विराजते । हृन्मांसस्याधिका वृद्धिर्दृष्टा चात्र न संशयः
她因乳房与臀胯而光彩照人,也因青春年华而增辉;而在此处,确见心之肉体增长——毫无疑惑。
Verse 50
पतनाय च लोकानां मोहरूपं विदर्शितम् । नभवत्येव सा नारी या त्वया परिकीर्तिता
为使众生堕落,示现了迷惑之相。诚然,你所称述的那种女子,根本并不存在。
Verse 51
लीलया कुरुते धाता विनोदाय सदात्मनः । यथा नार्यास्तथा पुंसो जीवः सर्वत्र संस्थितः
造物主(Dhātā)以游戏之行,为恒常在的真我之欢悦。于女子如是,于男子亦然——个体之灵魂遍住一切处。
Verse 52
कुचयोनिविहीना ये जीवन्मुक्ताः सदैव हि । नरस्तु पुरुषः प्रोक्तो नारी प्रकृतिरुच्यते
凡离于“乳”与“胎藏(子宫)”之想者——即使在世亦恒常解脱——彼等确为解脱者。“男”被宣说为Puruṣa(觉知原理),“女”则称为Prakṛti(自然/物质原理)。
Verse 53
रमते तेन वै सार्द्धं न मुक्ता हि कदाचन । भवान्प्रकृतिसंयुक्तः पुरुषेषु प्रदृश्यते
她确与彼(Prakṛti)同乐,而从未于任何时刻得解脱。你与Prakṛti相系,便在有身众生之中显现为个体之我。
Verse 54
कः कस्य कुरुते लज्जामेवं ज्ञात्वा सुखं व्रज । वृद्धां स्त्रियं प्रवक्ष्यामि सदावृद्धां वरानने
谁在谁面前生羞?既知如此,便安然前行。美面者啊,我将说一位老妇——实为恒常为老者。
Verse 55
त्वचा जर्जरतां याता यस्याप्यंगे वरानने । श्वेतैश्चैव तथाकेशैः पलितैश्च समाकुला
美面者啊,即便是任何人的身躯也会被老相所染:皮肤渐成皱褶,满头白发与灰发交杂。
Verse 56
बलहीनाथ दीनापि व्यापिता वलिना तदा । नेयं वृद्धा भवेन्नारी परं वृद्धा च कथ्यते
主啊,纵然她羸弱困苦,即使遍身皱纹,也不因此称为老妇;而是在另一种更高的意义上,才说她真正为老。
Verse 57
एतस्या लक्षणं प्रोक्तं युवतीं प्रवदाम्यहम् । ज्ञानेन वर्द्धते नित्यं जीवपार्श्वे समाश्रिता
她的特征已说;今我将说那少女。她因智慧而恒常增长,依止于众生之灵(jīva)之侧。
Verse 58
सुमतिर्नाम संप्रोक्ता सा वृद्धा युवतीति च । नारी पुरुषलोकेषु सर्वदैव प्रतिष्ठिता
她被宣说名为“苏摩提”(Sumati);亦被称为老妇与少女。此女性之理恒常安立于人间诸世。
Verse 59
लज्जा तस्याः प्रकर्तव्या अन्यच्चैव वदाम्यहम् । मातरं वै प्रवक्ष्यामि या त्वया परिकीर्तिता
她的羞怯与端庄确应守护。我还要再说:如今我将宣说你所提及的那位母亲。
Verse 60
प्राणिनामंगदेशेषु सदैव चेतना स्थिता । परज्ञानप्रदा या च सा प्रज्ञा परिकथ्यते
在一切众生的身根之中,觉知恒常安住;而能赐予更高、超越之智者,名为“般若”(prajñā),即真实智慧。
Verse 61
प्रज्ञा माता समाख्याता प्राणिनां पालनाय सा । संस्थिता सर्वलोकेषु पोषणाय हिताय वा
般若(prajñā)被称为“母”,因为她护持众生。她安住于一切世界,滋养万有,并为其利益而行。
Verse 62
सुमतिर्नाम या प्रोक्ता सा माता परिकथ्यते । संसारद्वारमार्गाणि यानि रूपाणि नित्यशः
被宣说名为“善意”(Sumati)者,即被称为母;并且,那些恒常作为通向轮回(saṃsāra)之门的诸种形相与道路,也被述说。
Verse 63
भवंति मातरो ह्येता बहुदुःखप्रदर्शिकाः । मातृरूपं समाख्यातमन्यत्किं ते वदाम्यहम्
诚然,这些也被称为“母”,却显现出多种苦恼。我已阐明母性之相;我还能对你说什么呢?
Verse 64
आत्मोवाच । भवान्को हि समायातो मम संतापनाशकः । विस्तरेण समाख्याहि स्वरूपमात्मनः स्वयम्
真我说道:“你是谁,竟来到此处为我除去忧苦?请详尽宣说你自身的真实本性——你的形相——你自己。”
Verse 65
वीतराग उवाच । यस्मात्कामानि वर्तंते निराशाः सर्व एव ते । यं दुष्टत्वान्न पश्यंति कर्माण्येतानि नान्यथा
离染者(Vītarāga)说道:“由于欲望不断生起,众人实则皆无真望。因其恶性而不见真理;此等皆是业行所致,别无他因。”
Verse 66
यत्समीपं हि नायाति आशा चैव कदाचन । क्रोधो लोभस्तथा मोहो यद्भयात्प्रलयं गताः
那一位,连欲望也从不敢近前;因畏惧于他,嗔怒、贪婪与迷妄皆趋于毁灭而消散。
Verse 67
वीतरागोस्मि भद्रं ते विवेको मम बांधवः । आत्मोवाच । कीदृशोऽसौ तव भ्राता विवेको नाम नामतः
“我乃离染者(Vītarāga),已离执著——愿你吉祥。辨别(Viveka)是我的亲族。” 真我说道:“你那名为‘Viveka’的兄弟,究竟是何等模样?”
Verse 68
तस्य त्वं लक्षणं ब्रूहि भ्रातुरात्मन एव च । वीतराग उवाच । तस्यैव लक्षणं रूपं न वदामि तवाग्रतः
“请告诉我他的特征——你兄弟的特征,以及他自身的本性。” 离染者说道:“我不愿在你面前宣说他的相状与形貌。”
Verse 69
भ्रातुस्तस्य महाभाग आह्वानं च करोम्यहम् । भोभो विवेक मे भ्रातरावयोस्त्वं वचः शृणु
噢,尊贵者,我也要召唤那位兄弟。喂,毗维迦,我的兄弟,请听我们二人的言语。
Verse 70
एह्येहि सुमहाभाग मम स्नेहान्महामते । कश्यप उवाच । शांतिक्षमाभ्यां संयुक्तो भार्याभ्यां च समागतः
“来吧,来吧,至福之人;出于我的慈爱,噢大智仙者。”迦叶波说道:“他与两位妻子——寂静(Śānti)与忍辱(Kṣamā)——一同到来。”
Verse 71
सर्वदृक्सर्वगो व्यापी सर्वतत्त्वपरायणः । संदेहानां च सर्वेषां यो रिपुर्ज्ञानवत्सलः
他是全见、遍在、无所不周的主,处处现前,归依于至上真理;他摧破一切疑惑,却慈爱于真实的智慧。
Verse 72
धारणा धीश्च द्वे पुत्र्यौ तस्यैव हि महात्मनः । तस्य योगः सुतो ज्येष्ठो मोक्षो यस्य महागुरुः
持念(Dhāraṇā)与慧(Dhī)确是那位大魂者的两位女儿;他的长子名为瑜伽(Yoga),而他的伟大导师是解脱(Mokṣa)。
Verse 73
निर्मलो निरहंकारो निराशो निष्परिग्रहः । सर्ववेलाप्रसन्नात्मा गतद्वंद्वो महामतिः
他清净无垢、无我慢,无所求、无所执;无论何时其心恒常安然,超越对待之二,实为大智者。
Verse 74
स विवेकः समायातो गुणरत्नैर्विभूषितः । यस्यामात्यौ महात्मानौ धर्मसत्यौ महामती
那位具足明辨的智者前来,身披如宝石般的德行;在那国土中有两位大心的辅臣,坚住于法与真实,智慧高远。
Verse 75
क्षमाशांतिसमायुक्तः स विवेकः समागतः । वीतरागमुवाचेदमाहूतोहं समागतः
具足宽恕与内在寂静的毗维迦(明辨)前来。随后离染者毗多罗伽说道:“既已召唤,我便来到。”
Verse 76
तद्भ्रातः कारणं सर्वं कथ्यतां हि ममाग्रतः । यमाश्रित्य त्वयाद्यैव कृतमाह्वानमेव मे
因此,兄长啊,请在我面前明白道来一切缘由:你凭借何因,竟在今日就召唤了我?
Verse 77
वीतराग उवाच । पुमान्स्थितो यः पुरतो महापाशैर्नियंत्रितः । मोहस्य बाणैः संभ्रांतः संसारस्य च बंधनैः
毗多罗伽说:“有一人立于前,被巨大的绳索所制;为迷妄(moha)之箭所扰乱,又被轮回(saṃsāra)之缚所系。”
Verse 78
सर्वस्य व्यापकः स्वामी अयमात्मा ममैव च । पंचतत्त्वैः समाविष्टो ज्ञानध्यानविवर्जितः
此我(Ātman)遍满一切,是众生之主,亦实为我自身之真我;然而被五大所包裹,竟离于智慧与禅修(dhyāna)。
Verse 79
पृच्छतामेनमात्मानं भवांस्तत्त्वेषु पंडितः । वीतरागवचः श्रुत्वा विवेको वाक्यमब्रवीत्
“你既通达真实的法理,当向此自我本身发问。”听闻那位离欲者之言后,辨别(Viveka)遂开口作答。
Verse 80
विवेक उवाच । सुखेन स्थीयते देव भवता विश्वनायक । आगते त्वयि संसारे किं किं भुक्तं सुखं स्वयम्
辨别(Viveka)说道:“噢主宰,噢宇宙的导师——当你安然住于此处,进入这世间生存之时,你亲自享受过哪些乐受,又是以何种方式?”
Verse 81
आत्मोवाच । गर्भवासो महद्दुःखमसह्यं दारुणं मया । भुक्तमेव महाप्राज्ञ ज्ञानहीनेन वै सदा
自我说道:“住于胎中乃大苦,难忍而可怖;我确已承受此苦,噢大智者,常常因缺失真实之知而然。”
Verse 82
देहेपि ज्ञानविभ्रष्टः सोहं जातो ह्यनेकधा । बाल्यावस्थां गतेनाथ कृत्याकृत्यं कृतं मया
即便在此身之中,我也迷失于真知,因此以种种方式一次又一次地受生。噢主啊,当我进入童年之时,我既做了应做之事,也做了不应做之事。
Verse 83
तारुण्येन कृता क्रीडा भुक्ता भार्या ह्यनेकशः । वार्धकं प्राप्य संतप्तः पुत्रशोकादिभिस्तथा
在青春之时,他嬉戏于诸欲乐,屡屡享受妻室之欢;而至老年,则心受煎灼,又为丧子之痛等诸般忧苦所逼。
Verse 84
भार्यादीनां वियोगैस्तु दग्धोस्म्यहमहर्निशम् । दुःखैरनेकसंवर्णैः संतप्तोस्मि दिनेदिने
因与妻子等人离别,我昼夜如被焚烧。被种种忧苦所染,我日日受煎熬。
Verse 85
दिवारात्रौ महाप्राज्ञ न विंदामि सुखं क्वचित् । एवं दुःखै सुसंतप्तः किं करोमि महामते
大智者啊,我昼夜无处得乐。如此为诸苦所灼,大德圣者啊,我当如何行?
Verse 86
तमुपायं वदस्वैव सुखं विंदामि येन वै । अस्मात्संसारजालौघान्मोचयाद्य सुबंधनात्
请告知我那真实之法,使我得安宁;并使我今日从这轮回(saṃsāra)之网的洪流中解脱,脱离此紧缚之束。
Verse 87
विवेक उवाच । भवाञ्छुद्धोसि निर्द्वन्द्वो ह्यपापोसि जगत्पते । एनं गच्छ महात्मानं वीतरागं सुखप्रदम्
毗维迦(Viveka)说:“世间之主啊,你清净无垢,离诸对待,亦无罪业。去往那位大士,离贪无著,能赐安乐。”
Verse 88
निःसंशयं त्वया दृष्टं नग्नमाचारवर्जितम् । सुखप्रदर्शको ह्येष सर्वसंतापनाशकः
毫无疑问,你已见到那位裸形、似乎不循常仪之人;然而他却指示安乐之道,能灭除一切热恼与苦痛。
Verse 89
एवमाकर्ण्य शुद्धात्मा वीतरागं गतः पुनः । तमुवाच श्वसन्दीनः श्रूयतां वचनं मम
如是听闻后,那清净之心复又离于贪著。于是 Śvasandīna 对他说:“请听我之言。”
Verse 90
सुखं विंदामि येनाहं तं मार्गं मम दर्शय । एवमस्तु महाप्राज्ञ करिष्ये वचनं तव
请示我得安乐之道。 “善哉,大智者!我必依汝言而行。”
Verse 91
पुनर्गच्छ विवेकं हि सुखवार्ता कृता त्वया । सुखमार्गस्य वै वक्ता तव एष भविष्यति
再去吧,维韦迦啊;你已传达安善之讯。诚然,他将成为你宣说安乐之道的师者。
Verse 92
वीतरागेण पुण्येन प्रेषितो गतवान्प्रभुः । तमुवाच महात्मानं विवेकं शुद्धसत्तमम्
由离贪者之福德所遣,主尊启行而去。继而他对那大心者——维韦迦、至清净之善者——说道。
Verse 93
सुखं मे दर्शय त्वं हि वीतरागेण प्रेषितः । भवच्छरणमापन्नो रक्ष संसारदारुणात्
请为我示现安宁与安乐之道;你乃由离欲者所遣。我已归依于你——愿护我脱离可怖的轮回世流。
Verse 94
विवेक उवाच । ज्ञानं गच्छमहाप्राज्ञ स ते सर्वं वदिष्यति । आत्मा तथोक्तः संप्राप्तो यत्र ज्ञानं प्रतिष्ठितम्
毗维迦说道:“大智圣者啊,去见智(Jñāna)吧;他将把一切都告诉你。如此受教之后,真我已到达那知识安住坚固之处。”
Verse 95
भोभो ज्ञान महातेजः सर्वभावप्रदर्शक । शरणं त्वामहं प्राप्तः सुखमार्गं प्रदर्शय
“噢,智(Jñāna)啊,大光明者,显示一切实相者!我已来投归依;请为我指示通向真实安乐与安宁之道。”
Verse 96
ज्ञानमुवाच । भृत्योहं तव लोकेश त्वं मां वेत्सि न सुव्रत । मया ध्यानेन वै पूर्वं वारितस्त्वं पुनःपुनः
智(Jñāna)说道:“诸世界之主啊,我是你的仆从;然而你却不识我,持善誓者啊。往昔我以禅观之力,一次又一次地制止你。”
Verse 97
पंचात्मकानां संगेन आपदं प्राप्तवान्भवान् । ध्यानं गच्छ महाप्राज्ञ स ते दाता सुखस्य च
由于与五重成分相系,你已陷入不幸。大智者啊,去修禅观吧;那禅观也将赐你安乐。”
Verse 98
ज्ञानेन प्रेषितो ह्यात्मा ध्यानमाश्रित्य संस्थितः । सुखमत्यंतसिद्धं च ध्यानं मे दर्शयस्व ह
诚然,真我在知识的推动下,依止禅观而安住不动。请为我示现那至极圆满、充满喜乐的禅观。”
Verse 99
भवच्छरणमायातं मामेवं परिरक्षय । एवं संभाषितं तस्य ध्यानमाकर्ण्य तद्वचः
“我已来到你足下求庇护——请如此护念我。”他既受此言,便专注聆听那番话语,并摄心入观,默然思惟。
Verse 100
समुवाच पुनश्चापि तमात्मानं प्रहृष्टवान् । नैव त्याज्योस्म्यहं तात सर्वकर्मसुनिश्चितः
他欢喜振奋,又再对自身说道:“孩子啊,我绝不可被舍弃;于一切行持,我皆已坚定决定。”
Verse 101
त्वयैव वीतरागेण विवेकेन सदैव हि । ध्यानयुक्तो भवस्व त्वमात्मानमवलोकय
诚然,凭你自身的离欲与恒常的辨慧,当安住于禅观;观照并省察你自己的真我。
Verse 102
आत्मवांस्त्वं स्थिरो भूत्वा निरातंको विकल्पितः । यथा दीपो निवातस्थः कज्जलं वमते स्थिरः
当自持其心,安住坚定,离于忧惧与摇摆。譬如灯盏置于无风之处,既稳则吐出烟垢;如是,定力亦能排遣内在垢染。
Verse 103
तथा दोषान्प्रज्वलित्वा निर्वाणं हि प्रयास्यति । एकांतस्थो निराहारो मिताशी भव सर्वदा
如是点燃智慧之火而焚尽诸过,便确能证得涅槃(nirvāṇa)。当独处静居,行持断食,并恒常节制饮食。
Verse 104
निर्द्वंद्वः शब्दसंहीनो निश्चलो ह्यासने स्थितः । आत्मानमात्मना ध्यायन्ममैव स्थिरबुद्धिना
远离对待二相,收摄于声尘之外,安住坐势而不动;以坚固之慧,令自我由自我而观照,唯专注于我。
Verse 105
प्राप्स्यसे परमं स्थानं तद्विष्णोः परमं पदम्
你将证得至上的住处——毗湿奴的最高境界。