Adhyaya 11

Verse 1

ऋषय ऊचुः । सर्वज्ञेन त्वया प्रोक्तं दैत्यदानवसंगरम् । इदानीं श्रोतुमिच्छामः सुव्रतस्य महात्मनः

仙人们说道：“全知者啊，你已为我们讲述了底提耶与达那婆之间的战斗。如今我们愿聆听大心者苏弗拉塔的事迹。”

Verse 2

कस्य पुत्रो महाप्राज्ञः कस्य गोत्रसमुद्भवः । किं तपस्तस्य विप्रस्य कथमाराधितो हरिः

那位大智者是谁之子，出自何等氏族（种姓支系，gotra）？那位婆罗门行了何种苦行，又是如何令诃利（毗湿奴）欢喜的？

Verse 3

सूत उवाच । कथा प्रज्ञाप्रभावेण पूर्वमेव यथा श्रुता । तथा विप्राः प्रवक्ष्यामि सुव्रतस्य महात्मनः

苏多说道：“婆罗门们啊，正如先前凭借慧见之力所听闻的那样，我也将如实宣说——大心者苏弗拉塔的故事。”

Verse 4

चरितं पावनं दिव्यं वैष्णवं श्रेयआवहम् । भवतामग्रतः सर्वं विष्णोश्चैव प्रसादतः

这神圣而天启的毗湿奴派圣传，能赐予至上吉祥；我将把它完整地在诸位面前宣说，唯凭毗湿奴尊主的恩典。

Verse 5

पूर्वकल्पे महाभागाः सुक्षेत्रे पापनाशने । रेवातीरे सुपुण्ये च तीर्थे वामनसंज्ञके

在往昔的一劫中，诸位贤德者啊，于那胜妙、能灭罪的圣地——在瑞瓦河岸——于名为“婆摩那圣渡”（Vāmana-tīrtha）的至圣渡口……

Verse 6

कौशिकस्य कुले जातः सोमशर्मा द्विजोत्तमः । स तु पुत्रविहीनस्तु बहुदुःखसमन्वितः

在拘尸迦（Kauśika）的族系中，诞生了名为苏摩沙尔玛（Somaśarmā）的上等婆罗门；然而他无子嗣，心负多重忧苦。

Verse 7

दारिद्रेण स दुःखेन सर्वदैवप्रपीडितः । पुत्रोपायं धनस्यापि दिवारात्रौ प्रचिंतयेत्

他因贫困之苦而时时受压，又为命运所逼；昼夜思量求子之道——亦思求财之法。

Verse 8

एकदा तु प्रिया तस्य सुमना नाम सुव्रता । भर्तारं चिंतयोपेतमधोमुखमलक्षयत्

有一次，他的爱妻名叫苏摩那（Sumanā），持守善誓；她看见丈夫满怀忧思，低首垂面而坐。

Verse 9

समालोक्य तदा कांतं तमुवाच तपस्विनी । दुःखजालैरसंख्यैस्तु तव चित्तं प्रधर्षितम्

当她看见心爱的那人时，那位苦行女对他说：“你的心已被无数忧苦之网所侵扰。”

Verse 10

व्यामोहेन प्रमूढोसि त्यज चिंतां महामते । मम दुःखं समाचक्ष्व स्वस्थो भव सुखं व्रज

你因迷妄而昏乱；大心者啊，舍弃忧虑。请向我道明我的苦楚；安住其心，平和而行。

Verse 11

नास्ति चिंतासमं दुःखं कायशोषणमेव हि । यश्चिंतां त्यज्य वर्तेत स सुखेन प्रमोदते

忧虑之苦无有其比；诚然，它独能使身形枯槁。然能舍忧而行者，便在安乐中欢喜。

Verse 12

चिंतायाः कारणं विप्र कथयस्व ममाग्रतः । प्रियावाक्यं समाकर्ण्य सोमशर्माब्रवीत्प्रियाम्

“婆罗门啊，请在我面前明白说出你忧虑的缘由。”听到这番柔情之语，苏摩沙尔玛便对爱人开口。

Verse 13

सोमशर्मोवाच । इच्छया चिंतितं भद्रे चिंता दुःखस्य कारणम् । तत्सर्वं तु प्रवक्ष्यामि श्रुत्वा चैवावधार्यताम्

苏摩沙尔玛说：“贤善的夫人啊，由欲望而生的忧虑乃是苦之因。我将尽皆宣说——请谛听并善加领会。”

Verse 14

न जाने केन पापेन धनहीनोस्मि सुव्रते । तथा पुत्रविहीनश्च एतद्दुःखस्य कारणम्

我不知因何罪业，贤德者啊，我竟失却财物；又复无子——此乃我忧苦之因。

Verse 15

सुमनोवाच । श्रूयतामभिधास्यामि सर्वसंदेहनाशनम् । स्वरूपमुपदेशस्य सर्वविज्ञानदर्शनम्

苏摩那言：“请听，我将宣说能灭尽一切疑惑者——教诲之真实体性，由此得见一切智慧之境。”

Verse 16

लोभः पापस्य बीजं हि मोहो मूलं च तस्य हि । असत्यं तस्य वै स्कंधो माया शाखा सुविस्तरा

贪欲实为罪之种子；迷妄（moha）乃其根本。虚妄为其干，幻力（māyā）为其广布之枝。

Verse 17

चिंतामोहौ परित्यज्य अनुवर्तस्व च द्विज । संसारे नास्ति संबंधः केन सार्धं महामते

舍弃忧虑与迷妄吧，二次生者，当继续前行。于此轮回世间并无恒常之系——与谁同伴呢，伟心者啊？

Verse 18

छद्मपाखंडशौर्येर्ष्याः क्रूराः कूटाश्च पापिनः । पक्षिणो मोहवृक्षस्य मायाशाखा समाश्रिताः

残忍而罪恶者，耽于伪善邪行、夸称“勇武”与嫉妒，且多诡诈；如迷妄之树上的群鸟，依止于幻力（māyā）之枝。

Verse 19

अज्ञानं सुफलं तस्य रसोऽधर्मः फलस्य हि । तृष्णोदकेन संवृद्धाऽश्रद्धा तस्य द्रवः प्रिय

无明是它外表华美的果实；非正法（adharma）乃此果之汁、其精髓。以渴爱之水滋养，不信便成其所爱之流动树液。

Verse 20

अधर्मः सुरसस्तस्य उत्कटो मधुरायते । यादृशैश्च फलैश्चैव सुफलो लोभपादपः

对他而言，非正法（adharma）滋味甘美；连辛烈之物也觉甜蜜。贪欲之树结实繁多，随其所欲而生种种果。

Verse 21

अस्यच्छायां समाश्रित्य यो नरः परितुष्यते । फलानि तस्य चाश्नाति सुपक्वानि दिनेदिने

凡人若依止其荫而自满安住，便日复一日食其果实，熟透甘成。

Verse 22

फलानां तु रसेनापि अधर्मेण तु पालितः । स संतुष्टो भवेन्मर्त्यः पतनायाभिगच्छति

纵使凡人仅以果汁维生，若其生计由非正法（adharma）所维系，他或自觉满足，却终将走向堕落。

Verse 23

तस्माच्चिंतां परित्यज्य पुमांल्लोभं न कारयेत् । धनपुत्रकलत्राणां चिंतामेकां न कारयेत्

是故当舍离忧虑，男子不应令贪欲生起；亦不当以一念执著于财物、子嗣与妻室之忧。

Verse 24

यो हि विद्वान्भवेत्कांत मूर्खाणां पथमेति हि । मूर्खश्चिंतयते नित्यं कथमर्थं ममैव हि

爱者啊，即使一人有学识，也终会被算作愚者之首；因为愚人恒常只思：“财富如何才能唯独归我？”

Verse 25

सुभार्यामिह विंदामि कथं पुत्रानहं लभे । एवं चिंतयते नित्यं दिवारात्रौ विमोहितः

“在此我得了贤妻——我又如何得子？”他迷惑不悟，昼夜不断忧思。

Verse 26

क्षणमेकं प्रपश्येत चिंतामध्ये महत्सुखम् । पुनश्चैतन्यमायाति महादुःखेन पीड्यते

在忧虑的思绪之中，或可刹那瞥见大乐；然而当清明再度归来，便被无边大苦所逼迫。

Verse 28

मित्राश्च बांधवाः पुत्राः पितृमातृसभृत्यकाः । संबंधिनो भवंत्येव कलत्राणि तथैव च

朋友、亲族、儿子、父母以及侍从仆役，皆被称为“亲属”；配偶亦复如是。

Verse 29

सोमशर्मोवाच । संबंधः कीदृशो भद्रे तथा विस्तरतो वद । येन संबंधिनः सर्वे धनपुत्रादिबांधवाः

索摩沙尔玛说道：“贤淑的夫人啊，所谓关系之性相究竟如何？请为我详尽开示，使一切被称为‘亲属’者——如财富、子嗣及诸亲眷——皆得明了。”

Verse 30

सुमनोवाच । ऋणसंबंधिनः केचित्केचिन्न्यासापहारकाः । लाभप्रदा भवंत्येके उदासीनास्तथापरे

苏摩那说道：有些人因债务而相系；有些人却侵吞他人托付的寄存之物。有的人成为利益之源，另一些则冷然无动于衷。

Verse 31

भेदैश्चतुर्भिर्जायंते पुत्रमित्रस्त्रियस्तथा । भार्या पिता च माता च भृत्याः स्वजनबांधवाः

由四种差别而生起：儿子、朋友与女子；同样还有妻子、父亲与母亲；仆从、自己的人，以及亲族。

Verse 32

स्वेनस्वेन हि जायंते संबंधेन महीतले । न्यासापहारभावेन यस्य येन कृतं भुवि

在大地之上，众生确实依各自的因缘而生；而世间凡人所作之事——或以托付之心，或以侵夺之意——都将如其所作，归于其人。

Verse 33

न्यासस्वामी भवेत्पुत्रो गुणवान्रूपवान्भुवि । येनैवापह्रतं न्यासं तस्य गेहे न संशयः

儿子成为寄存之物的正当主人，在世间具德且容貌端严；而那被夺去的寄存之物，毫无疑问，就在夺取者的家中。

Verse 34

न्यासापहरणाद्दुःखं स दत्वा दारुणं गतः । न्यासस्वामी सुपुत्रोभून्न्यासापहारकस्य च

因侵吞寄存之物而施加惨烈痛苦，他遭遇了可怖的结局。寄存之物的主人得到了贤善之子；而那侵吞寄存之物者亦同样得子。

Verse 35

गुणवान्रूपवांश्चैव सर्वलक्षणसंयुतः । भक्तिं तु दर्शयंस्तस्य पुत्रो भूत्वा दिनेदिने

他具足德行与容貌，圆满一切吉祥相；日复一日，化为其子，恒常向他显现虔敬之心。

Verse 36

प्रियवाङ्मधुरो रोगी बहुस्नेहं विदर्शयन् । स्वीयं द्रव्यं समुद्गृह्य प्रीतिमुत्पाद्य चोत्तमाम्

他言辞可亲而甘美；那病者显出深厚爱意，收拢自家财物，由此令众人心生上妙欢喜与善意。

Verse 37

यथा येन प्रदत्तं स्यान्न्यासस्य हरणात्पुरा । दुःखमेव महाभाग दारुणं प्राणनाशनम्

大德啊，若将他人所寄存、所安置之物从原处夺取，所结唯有痛苦——惨烈之苦，甚至能夺人性命。

Verse 38

तादृशं तस्य सौहृद्यात्पुत्रो भूत्वा महागुणैः । अल्पायुषस्तथा भूत्वा मरणं चोपगच्छति

因对他怀此深情，便得生为其子，具足大德；然而寿命短促，终将趋向死亡。

Verse 39

दुःखं दत्वा प्रयात्येवं भूत्वाभूत्वा पुनःपुनः । यदा हा पुत्रपुत्रेति प्रलापं हि करोति सः

如是施与忧苦而去，他一次又一次地生起又灭没。及至他呼号：“哀哉，我儿！我孙！”那确实只是哀叹而已。

Verse 40

तदा हास्यं करोत्येव कस्य पुत्रो हि कः पिता । अनेनापहृतं न्यासं मदीयस्योपकारणम्

于是他只是一笑：“究竟谁是谁的儿子，谁又是谁的父亲？”——借此托辞，他夺取所托付的存放之物，声称是为我的“利益”。

Verse 41

द्रव्यापहरणेनापि न मे प्राणा गताः किल । दुःखेन महता चैव असह्येन च वै पुरा

即便财物被夺，我的生命之息也并未离去；但从前因巨大而难忍的悲苦，它几乎要离我而去。

Verse 42

तथा दुःखं प्रदत्वाहं द्रव्यमुद्गृह्य चोत्तमम् । गंतास्मि सुभृशं चाद्य कस्याहं सुत ईदृशः

既已如此施加痛苦，又取走最上等的财物，我如今将远远离去。我究竟是谁之子，竟成了这般模样？

Verse 43

न चैष मे पिता पुत्रः पूर्वमेव न कस्यचित् । पिशाचत्वं मया दत्तमस्यैवेति दुरात्मनः

他既非我父，亦非我子；早先他本就不属任何人。正是这恶人，我赐予他成为毗舍遮（piśāca，食尸鬼）的境地。

Verse 44

एवमुक्त्वा प्रयात्येवं तं प्रहस्य पुनःपुनः । प्रयात्यनेन मार्गेण दुःखं दत्वा सुदारुणम्

说罢，他便如此离去，一再嗤笑于他；并沿着这同一条路继续前行，施加极其惨烈的痛苦。

Verse 45

एवं न्यासं समुद्धर्तुः पुत्राः कांत भवंति वै । संसारे दुःखबहुला दृश्यंते यत्रतत्र च

因此，侵吞他人寄托之物者的儿子，确实可怜；在此世间，他们处处可见，苦恼丛生。

Verse 46

ऋणसंबंधिनः पुत्रान्प्रवक्ष्यामि तवाग्रतः

我将在你面前说明：那些与（偿还）债务相关的儿子。