Previous Verse
Next Verse

Shloka 49

Adhyaya 21Kuvalayashva’s Descent to Patala and the Rescue of Madalasa

मया स विद्धो बाणेन चन्द्रार्धाकारवर्चसा ।

अपक्रान्तोऽतिवेगेन तमस्म्यनुगतो हयी ॥

mayā sa viddho bāṇena candrārdhākāravarccasā / apakrānto 'tivegena tamasmyanugato hayī

“我以一支如新月般闪耀的箭射中他;他疾速逃遁,我骑马追逐,直入幽暗之中。”

मयाby me
मया:
Karana (करण/Agent in passive)
TypeNoun
Rootअस्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formउत्तम-पुरुष सर्वनाम, तृतीया-विभक्ति, एकवचन
सःhe
सः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन
विद्धःwas pierced
विद्धः:
Karta (कर्ता; predicate of सः)
TypeVerb
Rootव्यध् (धातु)
Formक्त-प्रत्ययान्त (past participle), पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; ‘pierced’
बाणेनwith an arrow
बाणेन:
Karana (करण/Instrument)
TypeNoun
Rootबाण (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, तृतीया-विभक्ति, एकवचन
चन्द्रार्धाकारवर्चसाhaving half-moon-shaped brilliance
चन्द्रार्धाकारवर्चसा:
Visheshana (विशेषण)
TypeAdjective
Rootचन्द्र + अर्ध + आकार + वर्चस् (प्रातिपदिक)
Formसमास (बहुव्रीहि): चन्द्रार्धाकारं वर्चः यस्य (‘having the splendor of a half-moon shape’); पुंलिङ्ग, तृतीया-विभक्ति, एकवचन; विशेषण of बाणेन
अपक्रान्तःfled
अपक्रान्तः:
Karta (कर्ता; predicate of सः)
TypeVerb
Rootअप-क्रम् (धातु)
Formक्त-प्रत्ययान्त, पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; ‘having fled/withdrawn’
अतिवेगेनwith great speed
अतिवेगेन:
Kriyā-visheshana (क्रियाविशेषण/Adverbial)
TypeNoun
Rootअति + वेग (प्रातिपदिक)
Formसमास: अति-वेग (अव्ययीभाव: ‘with great speed’); पुंलिङ्ग, तृतीया-विभक्ति, एकवचन (adverbial instrumental)
तम्him
तम्:
Karma (कर्म/Object)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन
अस्मिI am
अस्मि:
Kriyā (क्रिया)
TypeVerb
Rootअस् (धातु)
Formलट्-लकार (Present), उत्तम-पुरुष, एकवचन, परस्मैपद
अनुगतःfollowed
अनुगतः:
Karta (कर्ता; predicate of implicit अहम्)
TypeVerb
Rootअनु-गम् (धातु)
Formक्त-प्रत्ययान्त, पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; ‘followed’
हयी(I) the horseman/rider
हयी:
Karta (कर्ता; apposition to अहम्)
TypeNoun
Rootहयिन्/हयी (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; ‘horseman/one with a horse’ (agent noun)
Kuvalayāśva

{ "primaryRasa": "vira", "secondaryRasa": "raudra", "rasaIntensity": 0, "emotionalArcPosition": "", "moodDescriptors": [] }

Kshatriya valorPursuit of adharmaLight vs darkness imagery

FAQs

Righteous protection is not passive; once harm is initiated, the protector follows through to remove the source of disruption.

Ākhyāna. The martial detail serves narrative causality rather than Purāṇic cosmography.

The crescent-moon arrow evokes cool, controlled clarity; pursuing into ‘tamas’ suggests carrying discernment into confused states rather than retreating from them.