Previous Verse
Next Verse

Shloka 23

Kāmyake Arjuna-viyogaḥ — The Pandavas’ despondency in Kāmyaka during Arjuna’s absence

ब्राह्मणेभ्यस्तपस्वि भ्य: सम्पतद्धभधयस्ततस्तत: । तीर्थशैलवने भ्यश्व समेतेभ्यो दृढव्रत:,बृहदश्व मुनिके चले जानेपर दृढव्रती राजा युधिष्ठिरने इधर-उधरके तीर्थों, पर्वतों और वनोंसे आये हुए तपस्वी ब्राह्मणोंके मुखसे सव्यसाची अर्जुनका यह समाचार सुना कि “मनीषी अर्जुन वायुका आहार करके कठोर तपस्यामें लगे हैं। महाबाहु कुन्तीकुमार बड़ी दुष्कर तपस्यामें स्थित हैं। ऐसा कठोर तपस्वी आजसे पहले दूसरा कोई नहीं देखा गया है

Vaiśampāyana uvāca | brāhmaṇebhyas tapasyibhyaḥ sampatadbhyo yathā-tathaḥ | tīrtha-śaila-vanebhyaś ca sametebhyo dṛḍha-vrataḥ || yudhiṣṭhiraḥ rājā bṛhadaśva-muni-kule janāntarāt savyasācinam arjunam iti śuśrāva—vāyor āhāraṃ kṛtvā ghoraṃ tapaḥ kurute; mahābāhuḥ kuntīkumāro dūṣkara-tapasi vartate; na cānyo ’dya tādṛśaḥ tapasyī dṛṣṭapūrvaḥ ||

毗湿摩波耶那说:誓愿坚固的国王由提湿提罗,从来自诸方圣渡、山岳与林野的苦行婆罗门那里,听到关于阿周那——那位善用双手的弓手萨维亚萨钦——的禀报:“智者阿周那正修行严酷苦行,以风为食。昆蒂之子、臂力无双者,立于极难成就的苦行之中;如此峻烈的苦行者,前所未见。”

ब्राह्मणेभ्यःfrom/to the Brahmins
ब्राह्मणेभ्यः:
Apadana
TypeNoun
Rootब्राह्मण
FormMasculine, Dative/Ablative, Plural
तपस्विभ्यःfrom/to the ascetics
तपस्विभ्यः:
Apadana
TypeNoun
Rootतपस्विन्
FormMasculine, Dative/Ablative, Plural
सम्पतद्भ्यःfrom those who had arrived/come
सम्पतद्भ्यः:
Apadana
TypeVerb
Rootसम् + पत् (सम्पत्)
Formशतृ (present active participle), Masculine, Dative/Ablative, Plural
ततःthen/from there
ततः:
Adhikarana
TypeIndeclinable
Rootततः
तीर्थ-शैल-वनेभ्यःfrom (various) pilgrimage-places, mountains, and forests
तीर्थ-शैल-वनेभ्यः:
Apadana
TypeNoun
Rootतीर्थ + शैल + वन
FormNeuter, Dative/Ablative, Plural
and
:
TypeIndeclinable
Root
समेतेभ्यःfrom those assembled/come together
समेतेभ्यः:
Apadana
TypeAdjective
Rootसम् + इ (समेत)
Formक्त (past passive participle used adjectivally), Masculine, Dative/Ablative, Plural
दृढ-व्रतःfirm-vowed (steadfast in vows)
दृढ-व्रतः:
Karta
TypeAdjective
Rootदृढ + व्रत
FormMasculine, Nominative, Singular

वैशम्पायन उवाच

V
Vaiśampāyana
Y
Yudhiṣṭhira
A
Arjuna
K
Kuntī
A
ascetic brāhmaṇas
T
tīrthas (pilgrimage sites)
M
mountains
F
forests

Educational Q&A

The passage highlights tapas (disciplined austerity) as a means of inner strength and purpose: steadfast vows, restraint, and endurance are portrayed as ethically admirable when directed toward a higher aim.

During the forest exile, Yudhiṣṭhira receives news from visiting ascetic brāhmaṇas that Arjuna has undertaken exceptionally severe penance—living on air—in pursuit of a great objective, and that his austerity is unparalleled.