Previous Verse
Next Verse

Shloka 42

ब्राह्मणानुयात्रा—शौनकोपदेशः

Brāhmaṇas Follow into Exile and Śaunaka’s Instruction

तस्मादर्थागमा: सर्वे मनोमोहविवर्धना: । कार्पण्यं दर्पमानौ च भयमुद्वेग एव च,“इसलिये धन-प्राप्तिके सभी उपाय मनमें मोह बढ़ानेवाले हैं। कृपणता, घमण्ड, अभिमान, भय और उद्वेग इन्हें विद्वानोंने देहधारियोंके लिये धनजनित दुःख माना है। धनके उपार्जन, संरक्षण तथा व्ययमें मनुष्य महान्‌ दुःख सहन करते हैं और धनके ही कारण एक- दूसरेको मार डालते हैं। धनको त्यागनेमें भी महान्‌ दुःख होता है और यदि उसकी रक्षा की जाय तो वह शत्रुका-सा काम करता है:

tasmād arthāgamāḥ sarve manomohavivardhanāḥ | kārpaṇyaṃ darpamānau ca bhayam udvega eva ca |

因此,求财的一切手段,只会增长心中的迷妄。对有身之众而言,财富会生出吝啬、傲慢与自负、恐惧,以及不息的烦扰——智者皆知这些是由财物所生的苦恼。

तस्मात्therefore/from that
तस्मात्:
Apadana
TypePronoun
Rootतद्
FormMasculine/Neuter, Ablative, Singular
अर्थागमाःmeans of acquiring wealth
अर्थागमाः:
Karta
TypeNoun
Rootअर्थागम
FormMasculine, Nominative, Plural
सर्वेall
सर्वे:
Karta
TypeAdjective
Rootसर्व
FormMasculine, Nominative, Plural
मनोमोहविवर्धनाःincreasing delusion of the mind
मनोमोहविवर्धनाः:
Karta
TypeAdjective
Rootमनोमोहविवर्धन
FormMasculine, Nominative, Plural
कार्पण्यम्miserliness/pettiness
कार्पण्यम्:
Karta
TypeNoun
Rootकार्पण्य
FormNeuter, Nominative, Singular
दर्पमानौarrogance and pride
दर्पमानौ:
Karta
TypeNoun
Rootदर्पमान
FormMasculine, Nominative, Dual
and
:
TypeIndeclinable
Root
भयम्fear
भयम्:
Karta
TypeNoun
Rootभय
FormNeuter, Nominative, Singular
उद्वेगःagitation/anxiety
उद्वेगः:
Karta
TypeNoun
Rootउद्वेग
FormMasculine, Nominative, Singular
एवindeed/just
एव:
TypeIndeclinable
Rootएव
and
:
TypeIndeclinable
Root

वैशम्पायन उवाच

V
Vaiśampāyana

Educational Q&A

The verse warns that the pursuit and acquisition of wealth tends to intensify mental delusion and gives rise to ethical and psychological faults—miserliness, arrogance, pride, fear, and anxiety—so the wise treat wealth as a frequent source of suffering for embodied life.

Vaiśampāyana continues a reflective discourse in the early Vana Parva, characterizing wealth-acquisition as spiritually and psychologically hazardous, setting a moral frame that critiques attachment to artha and its consequences.