उद्योगपर्व — अध्याय ८१: कृष्णस्य दूतप्रयाणम्
Udyoga Parva, Chapter 81: Krishna Sets Out as Envoy
महातेजस्वी केशव! (इन्होंने संजयसे इस प्रकार कहा था--) संजय! तुम दुर्योधन और उसके सुहृदोंके सामने मेरी यह माँग रख देना--'तात! तुम हमें अविस्थल, वृकस्थल, माकन्दी, वारणावत तथा अन्तिम पाँचवाँ कोई एक गाँव--इन पाँच गाँवोंको ही दे दो” ।।
vaiśampāyana uvāca | mahātejasvin keśava! (anena sañjayāyaivaṃ proktam) — sañjaya! tvaṃ duryodhana-suhṛdāṃ samakṣaṃ mama etāṃ yācanāṃ nivedaya — “tāta! avasthalaṃ vṛkasthalaṃ mākandīṃ vāraṇāvataṃ ca, pañcamaṃ cāntimaṃ kiṃcid ekaṃ grāmaṃ — etān eva pañca grāmān asmabhyaṃ dehi” iti || na cāpi hākaro dū vākyaṃ śrutvā kṛṣṇa suyodhanaḥ | yudhiṣṭhirasya dāśārha śrīmataḥ sandhim icchataḥ || daśārha-kula-bhūṣaṇa śrīkṛṣṇa! sandhiṃ icchataḥ śrīmataḥ yudhiṣṭhirasya idaṃ (namratā-pūrṇaṃ) vacanaṃ śrutvāpi duryodhanena na pratijagṛhe ||
毗湿摩波耶那说道:“噢,威光赫奕的克沙瓦!(这是他对三阇耶所说:)‘三阇耶啊,在难敌与其亲友面前,替我提出此请: “贤者啊,只赐我们这五个村庄——阿伐斯陀罗(Avasthala)、弗利迦斯陀罗(Vṛkasthala)、摩迦难底(Mākandī)、伐罗那伐多(Vāraṇāvata),以及作为第五、最后的,再任择一村。”’然而,噢,克里希那——达沙尔哈族之荣饰——即便听到这位求和的尊贵坚战所献上的谦恭之言,苏优陀那(难敌)仍不肯接受。”
वैशम्पायन उवाच
Even a minimal, reasonable claim offered in a spirit of reconciliation can be rejected when driven by pride and greed; the verse highlights how refusal of fair compromise becomes an ethical failure that propels society toward war.
Vaiśampāyana reports that Yudhiṣṭhira, seeking peace, asks through Sañjaya for only five villages (named explicitly). Duryodhana, despite hearing this humble proposal, refuses to accept it, signaling the breakdown of negotiations.