Previous Verse
Next Verse

Shloka 71

Bhīṣma’s Śara-śayyā Stuti to Vāsudeva and Yogic Preparation for Dehotsarga

Body-Relinquishment

(वैद्युतो जाठरश्वैव पावक: शुचिरेव च । दहन: सर्वभक्षाणां तस्मै वल्लयात्मने नमः ||) जो मेघमें विद्युत्‌ और उदरमें जठरानलके रूपमें स्थित हैं, जो सबको पवित्र करनेके कारण पावक तथा स्वरूपत: शुद्ध होनेसे 'शुचि” कहलाते हैं, समस्त भक्ष्य पदार्थोंको दग्ध करनेवाले वे अग्निदेव जिनके ही स्वरूप हैं, उन अग्निमय परमात्माको नमस्कार है ।। विषये वर्तमानानां यं॑ ते वैशेषिकैर्गुणै: । प्राहुर्विषयगोप्तारं तस्मै गोप्ञात्मने नम:,वैशेषिक दर्शनमें बताये हुए रूप, रस आदि गुणोंके द्वारा आकृष्ट हो जो लोग विषयोंके सेवनमें प्रवृत्त हो रहे हैं, उनकी उन विषयोंकी आसक्तिसे जो रक्षा करनेवाले हैं, उन रक्षकरूप परमात्माको प्रणाम है

vaidyuto jāṭharaś caiva pāvakaḥ śucir eva ca | dahanaḥ sarvabhakṣāṇāṃ tasmai vahnayātmane namaḥ || viṣaye vartamānānāṃ yaṃ te vaiśeṣikair guṇaiḥ | prāhur viṣayagoptāraṃ tasmai goptṛātmane namaḥ ||

毗湿摩曰:我礼敬那至上之我,其形即火——在云中为闪电,在腹中为消化之火;称为“净化者”(Pāvaka),以其能净化一切;称为“清净者”(Śuci),以其自性本净;为焚烧吞噬一切饮食与供献之烈焰。我又礼敬那至上之我,为诸境之护持者:当人们被胜论派所说的种种别相之德——色、味等——所牵引而趋向享受时,彼被宣说为守护者,能救人脱离对诸境的系缚。

वैद्युतःas lightning / lightning-like
वैद्युतः:
Karta
TypeAdjective
Rootवैद्युत
FormMasculine, Nominative, Singular
जाठरःgastric (belly-fire)
जाठरः:
Karta
TypeAdjective
Rootजाठर
FormMasculine, Nominative, Singular
and
:
TypeIndeclinable
Root
एवindeed/just
एव:
TypeIndeclinable
Rootएव
पावकःthe purifier (fire)
पावकः:
Karta
TypeNoun
Rootपावक
FormMasculine, Nominative, Singular
शुचिःpure
शुचिः:
Karta
TypeAdjective
Rootशुचि
FormMasculine, Nominative, Singular
एवindeed/just
एव:
TypeIndeclinable
Rootएव
and
:
TypeIndeclinable
Root
दहनःthe burner (fire)
दहनः:
Karta
TypeNoun
Rootदहन
FormMasculine, Nominative, Singular
सर्वभक्षाणाम्of all edible things
सर्वभक्षाणाम्:
TypeNoun
Rootसर्वभक्ष
FormMasculine/Neuter, Genitive, Plural
तस्मैto him
तस्मै:
Sampradana
TypePronoun
Rootतद्
FormMasculine/Neuter, Dative, Singular
वल्लयात्मनेto the one whose essence is (as) a creeper/garland (epithet)
वल्लयात्मने:
Sampradana
TypeNoun
Rootवल्लयात्मन्
FormMasculine, Dative, Singular
नमःsalutation
नमः:
TypeNoun
Rootनमस्
FormNeuter, Nominative, Singular
विषयेin/with regard to an object (sense-object)
विषये:
Adhikarana
TypeNoun
Rootविषय
FormMasculine, Locative, Singular
वर्तमानानाम्of those engaged/occupied
वर्तमानानाम्:
TypeAdjective
Rootवर्तमान
FormMasculine/Neuter, Genitive, Plural
यम्whom
यम्:
Karma
TypePronoun
Rootयद्
FormMasculine, Accusative, Singular
तेthey
ते:
Karta
TypePronoun
Rootतद्
FormMasculine, Nominative, Plural
वैशेषिकैःby particular/specific (Vaiśeṣika) [qualities]
वैशेषिकैः:
Karana
TypeAdjective
Rootवैशेषिक
FormMasculine/Neuter, Instrumental, Plural
गुणैःby qualities
गुणैः:
Karana
TypeNoun
Rootगुण
FormMasculine, Instrumental, Plural
प्राहुःthey have said / they call
प्राहुः:
TypeVerb
Rootप्र-आह्
FormPerfect, 3rd, Plural, Parasmaipada
विषयगोप्तारम्the protector/guardian regarding objects (sense-objects)
विषयगोप्तारम्:
Karma
TypeNoun
Rootविषयगोप्तृ
FormMasculine, Accusative, Singular
तस्मैto him
तस्मै:
Sampradana
TypePronoun
Rootतद्
FormMasculine/Neuter, Dative, Singular
गोप्तृआत्मनेto the one whose essence is a protector
गोप्तृआत्मने:
Sampradana
TypeNoun
Rootगोप्तृआत्मन्
FormMasculine, Dative, Singular
नमःsalutation
नमः:
TypeNoun
Rootनमस्
FormNeuter, Nominative, Singular

भीष्म उवाच

B
Bhīṣma
A
Agni (Fire-deity)
V
Vidyut (lightning)
J
Jāṭharāgni (digestive fire)
V
Vaiśeṣika (philosophical school)