Previous Verse
Next Verse

Shloka 149

Śuka’s Guṇa-Transcendence and Vyāsa’s Consolation (शुकगति-वर्णनम्)

सर्व: स्वे स्वे गृहे राजा सर्व: स्वे स्वे गृहे गृही । निग्रहानुग्रहान्‌ कुर्वस्तुल्यो जनक राजभि:

sarvaḥ sve sve gṛhe rājā sarvaḥ sve sve gṛhe gṛhī | nigrahānugrahān kurvans tulyo janaka rājabhiḥ ||

毗湿摩说道:阇那迦啊,在各自的家中,人人皆为王;在各自的家中,人人皆为一家之主。因为每个人一方面施行约束与惩戒,另一方面又施予恩惠与庇护,所以就这一点而言,众人都可与诸王相比。

सर्वःeach/every (person)
सर्वः:
Karta
TypeAdjective
Rootसर्व
FormMasculine, Nominative, Singular
स्वेin one’s own
स्वे:
Adhikarana
TypeAdjective
Rootस्व
FormNeuter, Locative, Singular
स्वेin one’s own
स्वे:
Adhikarana
TypeAdjective
Rootस्व
FormNeuter, Locative, Singular
गृहेin the house/home
गृहे:
Adhikarana
TypeNoun
Rootगृह
FormNeuter, Locative, Singular
राजाking (as ruler)
राजा:
Karta
TypeNoun
Rootराजन्
FormMasculine, Nominative, Singular
सर्वःeach/every (person)
सर्वः:
Karta
TypeAdjective
Rootसर्व
FormMasculine, Nominative, Singular
स्वेin one’s own
स्वे:
Adhikarana
TypeAdjective
Rootस्व
FormNeuter, Locative, Singular
स्वेin one’s own
स्वे:
Adhikarana
TypeAdjective
Rootस्व
FormNeuter, Locative, Singular
गृहेin the house/home
गृहे:
Adhikarana
TypeNoun
Rootगृह
FormNeuter, Locative, Singular
गृहीhouseholder/master of the house
गृही:
Karta
TypeNoun
Rootगृहिन्
FormMasculine, Nominative, Singular
निग्रहानुग्रहान्punishments and favors
निग्रहानुग्रहान्:
Karma
TypeNoun
Rootनिग्रह + अनुग्रह
FormMasculine, Accusative, Plural
कुर्वन्doing/performing
कुर्वन्:
Karta
TypeVerb
Rootकृ
FormMasculine, Nominative, Singular, शतृ (present active participle)
तुल्यःequal/similar
तुल्यः:
Karta
TypeAdjective
Rootतुल्य
FormMasculine, Nominative, Singular
जनकO Janaka
जनक:
TypeNoun
Rootजनक
FormMasculine, Vocative, Singular
राजभिःwith/by kings; compared to kings
राजभिः:
Karana
TypeNoun
Rootराजन्
FormMasculine, Instrumental, Plural

भीष्य उवाच

B
Bhishma
J
Janaka
K
king (rājā)
H
householder (gṛhī)
H
household/home (gṛha)

Educational Q&A

Authority and responsibility are not limited to crowned rulers: within one’s own household, a person functions like a king by balancing nigraha (restraint/punishment) and anugraha (favor/protection). The verse highlights ethical governance at the domestic level—rule begins with disciplined, fair conduct in one’s immediate sphere.

In the Shanti Parva’s instruction on dharma and governance, Bhishma addresses Janaka and uses a domestic analogy: every householder, within his own home, exercises king-like functions of discipline and benevolence, and is therefore comparable to kings in that limited domain.