Previous Verse
Next Verse

Shloka 16

Vasiṣṭha–Karāla-Janaka Saṃvāda: Aśuddha-Sevana, Guṇa-Dr̥ṣṭi, and Sāṃkhya–Yoga Ekārthatā

Mahābhārata 12.293

जो राजा धर्मपूर्वक प्रजाकी रक्षा करता है

yo rājā dharmapūrvakaṁ prajāyāḥ rakṣāṁ karoti, sa tasya dharmācaraṇasyaiva kāraṇāl loke pūjito bhavati. evaṁ yaḥ brāhmaṇo dharmapūrvakaṁ svādhyāyaṁ karoti, yaś ca vaiśyo dharmānusāreṇa dhanopārjane tatparo bhavati, yaś ca śūdro jitendriyabhāvena sthitvā sarvadā dvijātīnāṁ sevāṁ karoti, te sarve sva-sva-dharmācaraṇakāraṇāl loke sammānitā bhavanti. narendra, viparītam ācaran sarve svadharmād bhraśyanti. prāṇasaṁtāpanirdiṣṭāḥ kākiṇyo ’pi mahāphalāḥ; nyāyenopārjitā dattāḥ, kim utānyāḥ sahasraśaḥ.

波罗舍罗说:国王若依正法护持臣民,正因其正行而为世人所敬。同样,婆罗门若依正法修习圣典自学(svādhyāya),吠舍若依正法勤求财利,首陀罗若制御诸根、恒常侍奉二生者(dvija)——各各皆因恪守本分而为社会所尊。噫,人中之主!若反其道而行,众人便从自身之法而堕。纵使仅有少许迦吉尼(kākiṇī)钱币——以正当之道所得,虽劳苦至几伤性命——若以之布施,亦能结大果;何况其余诸物,成千上万而施者,其果报更不待言。

प्राणसंतापनिर्दिष्टाःprescribed (even) with distress to life (i.e., at great personal hardship)
प्राणसंतापनिर्दिष्टाः:
Karta
TypeAdjective
Rootप्राणसंतापनिर्दिष्ट
FormFeminine, Nominative, Plural
काकिण्यःkākiṇīs (small coins)
काकिण्यः:
Karta
TypeNoun
Rootकाकिणी
FormFeminine, Nominative, Plural
अपिeven
अपि:
TypeIndeclinable
Rootअपि
महाफलाःgreat-fruited; yielding great results
महाफलाः:
Karta
TypeAdjective
Rootमहाफल
FormFeminine, Nominative, Plural
न्यायेनby justice; lawfully
न्यायेन:
Karana
TypeNoun
Rootन्याय
FormMasculine, Instrumental, Singular
उपार्जिताःearned; acquired
उपार्जिताः:
Karta
TypeAdjective
Rootउपार्जित
FormFeminine, Nominative, Plural
दत्ताःgiven; donated
दत्ताः:
Karta
TypeAdjective
Rootदत्त
FormFeminine, Nominative, Plural
किम्what then? (how much more)
किम्:
TypeIndeclinable
Rootकिम्
उतindeed; rather; then
उत:
TypeIndeclinable
Rootउत
अन्याःother (things)
अन्याः:
Karta
TypeAdjective
Rootअन्य
FormFeminine, Nominative, Plural
सहस्रशःby thousands; in thousands
सहस्रशः:
TypeIndeclinable
Rootसहस्रशस्

पराशर उवाच

P
Parāśara
N
narendra (king)
R
rājā (king)
P
prajā (subjects)
B
brāhmaṇa
V
vaiśya
Ś
śūdra
D
dvijāti (twice-born)
K
kākiṇī (coin)

Educational Q&A

Social honor and spiritual merit arise from faithfully performing one’s own dharma: the king by protection, the brāhmaṇa by sacred study, the vaiśya by lawful wealth-making, and the śūdra by disciplined service. Even a tiny gift becomes highly meritorious when earned justly and given rightly.

In Śānti Parva’s instruction on righteous conduct, Parāśara addresses a king (narendra), outlining how each social role is validated by dharmic action and warning that contrary behavior causes a fall from svadharma; he then emphasizes the superior fruit of charity made from honestly earned resources, even if the amount is small.