Previous Verse
Next Verse

Shloka 64

धृतराष्ट्र-संजय-संवादः — दुर्योधनस्य ह्रदप्रवेशः

Dhṛtarāṣṭra–Saṃjaya Dialogue: Duryodhana’s Entry into the Lake

भुजौ सुवृत्तौ प्रचकर्त वीर: पश्चात्‌ कबन्धं रुधिरावसिक्तम्‌ | विस्पन्दमानं निपपात घोरं रथोत्तमात्‌ पार्थिव पार्थिवस्यथ

sañjaya uvāca |

bhujau suvṛttau pracakarta vīraḥ paścāt kabaṇdhaṃ rudhirāvasiktam |

vispandamānaṃ nipapāta ghoraṃ rathottamāt pārthiva pārthivasya atha, rājan |

三阇耶说道:那位英雄萨诃提婆斩断了国王那两条匀称而俊美的臂膀;随后,那具可怖的躯干血流浸透,仍在抽搐,从那位国王的上等战车上坠落下来——噢,大王。此景昭示战争后果的阴沉必然:纵有王者尊荣与亲缘牵系,也难逃战场仇杀之业果。

भुजौtwo arms
भुजौ:
Karma
TypeNoun
Rootभुज
FormMasculine, Accusative, Dual
सुवृत्तौwell-rounded, shapely
सुवृत्तौ:
Karma
TypeAdjective
Rootसुवृत्त
FormMasculine, Accusative, Dual
प्रचकर्तcut off
प्रचकर्त:
Karta
TypeVerb
Rootप्र + कृत्त् (कृद्/कर्तनार्थक धातु: कृत्त्/कृद्)
FormPerfect (Liṭ), 3, Singular, Parasmaipada
वीरःthe hero/warrior
वीरः:
Karta
TypeNoun
Rootवीर
FormMasculine, Nominative, Singular
पश्चात्afterwards
पश्चात्:
Adhikarana
TypeIndeclinable
Rootपश्चात्
कबन्धम्trunk (headless body)
कबन्धम्:
Karma
TypeNoun
Rootकबन्ध
FormMasculine, Accusative, Singular
रुधिरावसिक्तम्smeared/drenched with blood
रुधिरावसिक्तम्:
Karma
TypeAdjective
Rootरुधिर-अवसिक्त
FormMasculine, Accusative, Singular
विस्पन्दमानम्twitching, quivering
विस्पन्दमानम्:
Karma
TypeAdjective
Rootवि + स्पन्द् (विस्पन्दमान)
FormMasculine, Accusative, Singular
निपपातfell down
निपपात:
Karta
TypeVerb
Rootनि + पत्
FormPerfect (Liṭ), 3, Singular, Parasmaipada
घोरम्terrible, dreadful
घोरम्:
Karma
TypeAdjective
Rootघोर
FormMasculine, Accusative, Singular
रथोत्तमात्from the excellent chariot
रथोत्तमात्:
Apadana
TypeNoun
Rootरथ-उत्तम
FormMasculine, Ablative, Singular
पार्थिवO king
पार्थिव:
Adhikarana
TypeNoun
Rootपार्थिव
FormMasculine, Vocative, Singular
पार्थिवस्यof the king
पार्थिवस्य:
Adhikarana
TypeNoun
Rootपार्थिव
FormMasculine, Genitive, Singular
अथthen
अथ:
Adhikarana
TypeIndeclinable
Rootअथ
राजन्O king
राजन्:
Adhikarana
TypeNoun
Rootराजन्
FormMasculine, Vocative, Singular

संजय उवाच

S
Sañjaya
D
Dhṛtarāṣṭra
S
Sahadeva
Ś
Śakuni
C
chariot (ratha)

Educational Q&A

The verse highlights the harsh moral reality of warfare: actions driven by enmity and adharma culminate in unavoidable consequences. Royal status and strategic cunning cannot ultimately avert the results of one’s deeds when the reckoning arrives on the battlefield.

Sañjaya narrates that Sahadeva severs Śakuni’s two arms; then Śakuni’s blood-soaked trunk, still twitching, falls from his chariot, creating a terrifying spectacle witnessed in the battle.