(ततस्तु तौ वै पुरुषप्रवीरी राजन् वरौ सर्वधनुर्धराणाम् । त्यक्त्वा55त्मदेहौ समरे5तिघोरे प्राप्तश्रमौ शत्रुदुरासदौ हि ।। दृष्टवा तु तौ संयति सम्प्रयुक्तौ परस्परं छिद्रनिविष्टदृष्टी । देवर्षिगन्धर्वगणा: सयक्षा: संतुष्टवुस्ती पितरश्न हृष्टा: ।॥।) राजन! सम्पूर्ण धनुर्धारियोंमें श्रेष्ठ वे दोनों नरवीर उस भयानक समरमें अपने शरीरोंका मोह छोड़कर बड़ा भारी परिश्रम कर रहे थे, वे दोनों ही शत्रुओंके लिये दुर्जय थे। युद्धमें तत्पर होकर एक-दूसरेके छिद्रोंकी ओर दृष्टि रखनेवाले उन दोनों वीरोंको देखकर देवता, ऋषि, गन्धर्व, यक्ष और पितर सभी हर्षमें भरकर उनकी प्रशंसा करने लगे। तौ संदधानावनिशं च राजन् समस्यन्तौ चापि शराननेकान् | संदर्शयेतां युधि मार्गान् विचित्रान् धनुर्धरी तौ विविधै कृतास्त्रै:,राजन! निरन्तर अनेकानेक बाणोंका संधान और प्रहार करते हुए वे दोनों धनुर्थर वीर सिद्ध किये हुए विविध अस्त्रोंद्वारा युद्धमें अद्भुत पैंतरे दिखाने लगे
sañjaya uvāca |
tatastu tau vai puruṣapravīrau rājan varau sarvadhanurdharāṇām |
tyaktvātmadehau samare'tighore prāptaśramau śatrudurāsadau hi ||
dṛṣṭvā tu tau saṃyati samprayuktau parasparaṃ chidraniviṣṭadṛṣṭī |
devarṣigandharvagaṇāḥ sayakṣāḥ santuṣṭuvus te pitaras ca hṛṣṭāḥ ||
tau sandadhānāv aniśaṃ ca rājan samasyantau cāpi śarān anekān |
sandarśayetāṃ yudhi mārgān vicitrān dhanurdharī tau vividhaiḥ kṛtāstraiḥ ||
三阇耶说道:“于是,王啊,那两位人中雄杰——诸弓手之最——在那极其可怖的战斗中,抛却对自身躯体的执著,以无比的辛劳奋战。诚然,他们二人都令敌军难以逼近、难以攻取。 见他们在阵中相持鏖战,各自凝目搜寻对方的破绽(弱点),诸天、仙圣(ṛṣi)、乾闼婆与夜叉等众,皆欢然称赞;祖灵(Pitṛ)亦为之欣悦。 而且,王啊,他们不断搭箭上弦,万矢齐发;这两位弓手精通多种已臻圆熟的神兵武艺,于战场上展现出奇妙的身法与多变的战术路数。”
संजय उवाच
The verse highlights a warrior-ethic: steadfast focus, mastery of skill, and a kind of disciplined detachment—‘abandoning attachment to the body’—in the performance of one’s duty. It also frames heroic effort as something witnessed and evaluated by a wider moral-cosmic audience (gods, seers, ancestors), implying that conduct in war is not merely physical but ethically significant.
Sañjaya describes two supreme archers engaged in a fierce duel. They relentlessly fit and release volleys of arrows, each watching for the other’s vulnerabilities, while celestial beings and the ancestors look on with joy and praise at their extraordinary martial display and tactical manoeuvres.